Sutra 13

Devanagari script

एवं समाहर्तृप्रदिष्टास्तापसव्यञ्जनाः कर्षकगोरक्षकवैदेहकानामध्यक्षाणां च शौचाशौचं विद्युः ॥ कZ_०२.३५.१३ ॥

Transliteration

evaṃ samāhartṛpradiṣṭāstāpasavyañjanāḥ karṣakagorakṣakavaidehakānām adhyakṣāṇāṃ ca śaucāśaucaṃ vidyuḥ

Translation

এইদৰে সমাহর্তৃয়ে নিযুক্ত তপস্বী-ৱেশধাৰী গুপ্তচৰে কৃষক, গোৰক্ষক (পশুপালক) আৰু বৈদেহকসকলৰ অধীক্ষকৰ শৌচ বা অশৌচ (সততা বা দুৰ্নীতি) নিৰ্ণয় কৰিব।

Word by Word

• एवम्: thus; in this manner
• Type: Particle
• Root: एवम्
• Form: अव्यय (निपात)

• समाहर्तृ-प्रदिष्टाः: assigned/appointed by the Samāhartṛ
• Type: Participle (Verbal Adjective)
• Root: प्र-√दिश्
• Form: समासः: समाहर्तुः प्रदिष्टाः; क्त-प्रत्ययान्त (प्रदिष्ट) ; प्रथमा बहुवचनम् पुंलिङ्गः (तापसव्यञ्जनाः इत्यस्य विशेषणम्)

• तापस-व्यञ्जनाः: disguises/agents posing as ascetics
• Type: Noun
• Root: व्यञ्जन
• Form: समासः: तापसस्य व्यञ्जनाः; प्रथमा बहुवचनम् पुंलिङ्गः

• कर्षक-गोरक्षक-वैदेहकानाम्: of cultivators, cattle-guards, and vaidehakas
• Type: Noun
• Root: कर्षक / गोरक्षक / वैदेहक
• Form: समाहार/इतरेतर-द्वन्द्वः (तीन पदानि) ; षष्ठी बहुवचनम् (सम्बन्धे)

• अध्यक्षाणाम्: of the superintendents
• Type: Noun
• Root: अध्यक्ष
• Form: षष्ठी बहुवचनम् पुंलिङ्गः

• च: and
• Type: Conjunction
• Root: च
• Form: अव्यय (समुच्चयार्थक)

• शौच-अशौचम्: purity and impurity (cleanliness/uncleanliness)
• Type: Noun
• Root: शौच / अशौच
• Form: इतरेतर-द्वन्द्वः; द्वन्द्वसमासे एकवचनम् नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम् (विद्युः इत्यस्य कर्म)

• विद्युः: should know; should ascertain
• Type: Verb
• Root: √विद्
• Form: लोट्/विधिलिङ्? (आज्ञार्थे) — परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; अर्थः: ‘जानन्तु/विजानीयुः’ (injunctive sense: should know)

Entities Mentioned

• Samāhartṛ
• Tāpasa (ascetic) informants
• Superintendents (Adhyakṣas)
• Farmers
• Cattle-keepers
• Vaidehakas

More Details

FAQs

Why use disguised ascetics as inspectors?

A socially trusted, low-suspicion disguise allows unobtrusive observation and elicitation of information, improving detection of collusion and bribery in local administration.