Sutra 5
Devanagari script
अश्वायामचतुरश्रश्लक्ष्णफलकास्तारं सखादनकोष्ठकं समूत्रपुरीषोत्सर्गमेकैकशः प्रान्मुखमुदन्मुखं वा स्थानं निवेशयेत् ॥ कZ_०२.३०.०५ ॥
Transliteration
aśvāyāma-caturaśra-ślakṣṇa-phalakāstāraṃ sa-khādana-koṣṭhakaṃ sa-mūtra-purīṣotsargam ekaikaśaḥ prānmukham udanmukhaṃ vā sthānaṃ niveśayet
Translation
সি একেকটা ঘোঁৰাৰ বাবে পৃথক খোপ সাজিব—ঘোঁৰাৰ দৈৰ্ঘ্যসমান চতুৰস্ৰ ঠাই, মসৃণ ফলকৰ মেঝে; প্ৰতিটোত খাদ্য-খোপ আৰু মূত্ৰ-গোবৰ ত্যাগৰ ব্যৱস্থা; আৰু খোপবোৰ পূৰ্বমুখী বা উত্তৰমুখী হ’ব।
Word by Word
अश्वायामof a horse-length (in extent)
अश्वायाम:
TypeNoun (compound adjective)
Rootअश्व + आयाम
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (…फलकाः इत्यस्य)
चतुरश्रfour-cornered, square/rectangular
चतुरश्र:
TypeNoun/Adjective (compound adjective)
Rootचतुर् + अश्र
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (…फलकाः इत्यस्य)
श्लक्ष्णफलकाःsmooth boards/planks
श्लक्ष्णफलकाः:
TypeNoun (compound)
Rootश्लक्ष्ण + फलक
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; कर्तृपदम् (निवेशयेत् इत्यस्य)
तारम्a covering/bedding layer (spread)
तारम्:
TypeNoun
Rootतार
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मपदम्
सखादनfeeding arrangement / manger
सखादन:
TypeNoun (technical)
Rootखाद् (उपसर्ग: सम्?) / सखादन (प्रयोगविशेषः)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मपदम्
कोष्ठकम्a compartment/stall
कोष्ठकम्:
TypeNoun
Rootकोष्ठक
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मपदम्
समूत्रपुरीषोत्सर्गम्a combined outlet/drain for urine and dung
समूत्रपुरीषोत्सर्गम्:
TypeNoun (compound)
Rootसम् + मूत्र + पुरीष + उत्सर्ग
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मपदम्
एकैकशःone by one; separately
एकैकशः:
TypeIndeclinable (Adverb)
Rootएकैकशस्
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम्
प्राक्eastward; facing east
प्राक्:
TypeIndeclinable
Rootप्राक्
Formअव्ययम्; दिक्शब्दः
मुखम्face; facing
मुखम्:
TypeNoun
Rootमुख
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; (प्राक्/उदक् इत्यस्य सह) उपपद-समासार्थे ‘…मुखम्’ = ‘facing …’
उदक्northward; facing north
उदक्:
TypeIndeclinable
Rootउदक्
Formअव्ययम्; दिक्शब्दः (उत्तरदिक्)
मुखम्face; facing
मुखम्:
TypeNoun
Rootमुख
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; (उदक् इत्यस्य सह)
वाor
वा:
TypeIndeclinable (Particle)
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
स्थानम्a place/position (stall location)
स्थानम्:
TypeNoun
Rootस्थान
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मपदम्
निवेशयेत्should arrange/place (should set up)
निवेशयेत्:
TypeVerb
Rootनि + विश् (णिच्)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; causative (णिच्): ‘cause to be placed/arrange’
Entities Mentioned
H
horse stallsF
feeding compartmentW
waste outletFAQs
To institutionalize sanitation, reduce disease transmission, and lower labor time for cleaning—directly protecting state assets.
A standardized orientation supports ventilation/light and uniform inspection routines; it also reflects traditional environmental planning norms used for health management.