Sutra 1
Devanagari script
निरुदकस्तम्बमिरिणं वा धान्वनं खञ्जनोदकं स्तम्बगहनं वा वनदुर्गम् ॥ कZ_०२.३.०१ ॥
Transliteration
nirudakastambam iriṇaṃ vā dhānvanaṃ khañjanodakaṃ stambagahanaṃ vā vanadurgam
Translation
বনদুৰ্গ বুলিলে—জলবিহীন নলখাগড়াৰ ঝোপ, বা উবুৰি-খাবুৰি অনুৰ্বৰ ভূমি, বা অল্পজলযুক্ত শুষ্ক দেশ, বা নলখাগড়াৰ ঘন ঝোপঝাড়—ইয়াৰে এটা বুজায়।
Word by Word
निरुदकwaterless, without water
निरुदक:
TypeAdjective
Rootउदक
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; विशेषणम् (दुर्गम् इति)
स्तम्बclump of grass/reeds; thicket-stalks
स्तम्ब:
TypeNoun
Rootस्तम्ब
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; समासाङ्ग (निरुदक-स्तम्ब-… इत्यत्र)
मिरिणम्saline/alkaline wasteland; barren ground
मिरिणम्:
TypeNoun
Rootमिरिण
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; समासाङ्ग
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
धान्वनम्desert-like; belonging to arid tract
धान्वनम्:
TypeAdjective
Rootधन्वन्
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; विशेषणम् (दुर्गम् इति)
खञ्जन‘khañjana’ (a bird-name) used as a qualifier
खञ्जन:
TypeNoun
Rootखञ्जन
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; समासपूर्वपदम् (खञ्जन-उदक)
उदकम्water
उदकम्:
TypeNoun
Rootउदक
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; समासोत्तरपदम्
स्तम्बगहनम्dense with thickets/reeds
स्तम्बगहनम्:
TypeAdjective
Rootगहन
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; (स्तम्बैः) गहनम् इति; विशेषणम् (दुर्गम् इति)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
वनदुर्गम्a forest-fort; fortification in/with forest terrain
वनदुर्गम्:
TypeNoun
Rootदुर्ग
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; वनस्य दुर्गम् इति
Entities Mentioned
V
vanadurga (forest fort)FAQs
These terrains obstruct enemy movement and logistics, reduce cavalry effectiveness, and create natural concealment and choke points for defenders.