Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 22
Devanagari script
मेषशृङ्गीत्वक्क्वाथाभिषुतो गुडप्रतीवापः पिप्पलीमरिचसम्भारस्त्रिफलायुक्तो वा मैरेयः ॥ कZ_०२.२५.२२ ॥
Transliteration
meṣaśṛṅgī-tvak-kvāthābhiṣuto guḍa-pratīvāpaḥ pippalī-marica-sambhāras triphalā-yukto vā maireyaḥ
Translation
মৈৰেয় মেষশৃঙ্গী-ছালৰ ক্বাথৰে গাঁজন কৰি, তাত গুড় মিহলাই, পিপ্পলী আৰু মৰিচ (ক’লা জলকীয়া)ৰ মচলা-সম্ভাৰ যোগ কৰি, আৰু ইচ্ছামতে ত্ৰিফলা মিহলাই প্ৰস্তুত কৰা হয়।
Word by Word
मेषशृङ्गीmeshaśṛṅgī (a medicinal plant)
मेषशृङ्गी:
TypeNoun
Rootमेषशृङ्गी
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्यनाम)
त्वक्bark; (often) cinnamon bark
त्वक्:
TypeNoun
Rootत्वच्
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्यनाम)
क्वाथdecoction
क्वाथ:
TypeNoun
Rootक्वाथ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
अभिषुतःpressed out; extracted (after decoction)
अभिषुतः:
TypeParticiple
Rootअभि-√सु (सुनोति)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘क्वाथः’ इत्यस्य विशेषणम्
गुडjaggery; molasses-cake sugar
गुड:
TypeNoun
Rootगुड
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्यनाम)
प्रतीवापःan added charge/ingredient (esp. fermenting additive)
प्रतीवापः:
TypeNoun
Rootप्रति-√वप्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘गुडः’ इत्यनेन सह समासार्थः (गुडप्रतीवापः = गुडः प्रतीवापः यस्य)
पिप्पलीlong pepper
पिप्पली:
TypeNoun
Rootपिप्पली
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्यनाम)
मरिचblack pepper
मरिच:
TypeNoun
Rootमरिच
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्यनाम)
सम्भारःmixture; collection of ingredients (spice blend)
सम्भारः:
TypeNoun
Rootसम्-√भृ (भऱति) → सम्भार
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘पिप्पलीमरिचसम्भारः’ इत्यस्य प्रधानपदम्
त्रिफलाtriphala (the three-fruit compound)
त्रिफला:
TypeNoun
Rootत्रिफला
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्यनाम); त्रि+फला (तीणि फलानि)
युक्तःmixed; combined (with)
युक्तः:
TypeParticiple
Root√युज् (युज्यते)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘मैरेयः’ इत्यस्य विशेषणम्
वाor; alternatively
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
मैरेयःmaireya, a type of fermented liquor
मैरेयः:
TypeNoun
Rootमैरेय
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
Entities Mentioned
M
maireyaG
guḍa (jaggery)P
pippalīM
maricaT
triphalāM
meṣaśṛṅgīFAQs
To define lawful composition, prevent harmful substitutions, and give inspectors objective criteria for compliance.