Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 1
Devanagari script
सूत्राध्यक्षः सूत्रवर्मवस्त्ररज्जुव्यवहारं तज्जातपुरुषैः कारयेत् ॥ कZ_०२.२३.०१ ॥
Transliteration
sūtrādhyakṣaḥ sūtravarmavastrarajjuvyavahāraṃ tajjātapuruṣaiḥ kārayet
Translation
সূত্ৰাধ্যক্ষই সূতা, বর্ম/ৰক্ষাকৰ্ড (কবচ-সামগ্ৰী), বস্ত্ৰ আৰু ৰজ্জুৰ ব্যৱহাৰ সংশ্লিষ্ট বৃত্তিৰ লোকসকলৰ দ্বাৰা কৰাব।
Word by Word
सूत्राध्यक्षःthe superintendent of thread (spinning/weaving department)
सूत्राध्यक्षः:
TypeNoun
Rootअधि+√ईक्ष् (ईक्षते) / अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; सूत्रस्य अध्यक्षः
सूत्रthread
सूत्र:
TypeNoun
Rootसूत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; (समासे पूर्वपदम्)
अध्यक्षःsuperintendent, overseer
अध्यक्षः:
TypeNoun
Rootअध्यक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; (समासे उत्तरपदम्)
सूत्रवर्मवस्त्ररज्जुव्यवहारम्the transactions/operations concerning thread, armour, cloth, and rope
सूत्रवर्मवस्त्ररज्जुव्यवहारम्:
TypeNoun
Root√हृ (व्यवहरति) / व्यवहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; समस्तपदं—(सूत्र + वर्म + वस्त्र + रज्जु) इत्येषां व्यवहारः
सूत्रthread
सूत्र:
TypeNoun
Rootसूत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग)
वर्मarmour
वर्म:
TypeNoun
Rootवर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग)
वस्त्रcloth, textiles
वस्त्र:
TypeNoun
Rootवस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग)
रज्जुrope
रज्जु:
TypeNoun
Rootरज्जु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; (समासाङ्ग)
व्यवहारम्procedure, dealings, operations
व्यवहारम्:
TypeNoun
Rootव्यवहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; (समासे उत्तरपदम्)
तज्जातपुरुषैःby men of that class/trade (specialists/workers belonging to that category)
तज्जातपुरुषैः:
TypeNoun
Rootजात (√जन्) / पुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन; तद्-जाताः पुरुषाः = तस्मिन् कार्ये जाताः/तत्सम्बद्ध-जाति/वर्गे उत्पन्नाः कर्मकराः
कारयेत्should cause (it) to be done; should arrange/commission
कारयेत्:
TypeVerb
Root√कृ (कारयति)
Formलोट्/विधिलिङ् (आज्ञार्थ/विध्यर्थ), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच् (causative) — ‘cause to be done/arrange to do’
Entities Mentioned
S
Superintendent of ThreadsY
yarnC
clothR
ropeC
craft specialistsFAQs
It reduces quality failures and fraud, improves accountability, and institutionalizes professional specialization within state-supervised production.