Sutra 31
Devanagari script
तुल्ये लाभगुणे प्रधानमासन्नमनतिपातिनमूनो वा येन भवेत्तमादातुं यायात् ॥ कZ_०९.७.३१ ॥
Transliteration
tulye lābhaguṇe pradhānam āsannam anatipātinam ūno vā yena bhavet tam ādātuṃ yāyāt
Translation
লাভ আৰু গুণ সমান হ’লে, তেওঁ প্রধান লক্ষ্য বাছি ল’ব লাগে—যিটো ওচৰৰ, বিলম্ব নোহোৱা, বা কম ব্যয়/প্ৰচেষ্টাৰে সাধ্য—যিটোৱে ফলাফল ভাল কৰে।
Word by Word
तुल्येwhen (both are) equal
तुल्ये:
TypeAdjective
Rootतुल्य
Formसप्तमी-द्विवचनम् (नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे) ; विशेषणम्—‘लाभ’ ‘गुण’ इत्येतयोः समाने सति
लाभगुणेin profit and merit (i.e., with profit and qualities)
लाभगुणे:
TypeNoun (compound)
Rootलाभ + गुण
Formसप्तमी-द्विवचनम् (पुंलिङ्गे) ; अधिकरणे—‘लाभ’ तथा ‘गुण’ समानौ स्याताम्
प्रधानम्the principal (the preferable one)
प्रधानम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्रधान
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे) ; कर्म—‘प्रधानम् (व्यक्तिम्/वस्तु)’
आसन्नम्the nearer/closer one
आसन्नम्:
TypeAdjective
Rootआसन्न
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे) ; ‘प्रधानम्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्
अनतिपातिनम्not overstepping / not transgressing
अनतिपातिनम्:
TypeAdjective
Rootअन् + अति + √पत् (पत् गतौ) → अतिपातिन्; न-प्रत्ययेन निषेधः
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुंलिङ्गे/नपुंसक-प्रयोगे विशेषणवत्) ; ‘अतिपातिन्’ = अतिक्रमणशीलः/सीमालङ्घी; ‘अनतिपातिन्’ = न अतिक्रमणशीलः
ऊनःor (even) inferior/lesser
ऊनः:
TypeAdjective
Rootऊन
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुंलिङ्गे) ; विकल्पार्थे ‘वा’ सह—‘(सः) ऊनः’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
येनby whom / by which (means)
येन:
TypePronoun
Rootयद्
Formतृतीया-एकवचनम् (पुं/नपुंसक) ; करण/हेतौ—‘येन (कारणेन/येन पुरुषेण)’
भवेत्would be / should occur
भवेत्:
TypeVerb
Root√भू (भवति)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
तम्him / that one
तम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुंलिङ्गे) ; ‘आदातुम्’ इत्यस्य कर्म
आदातुम्to take / to choose / to accept
आदातुम्:
TypeVerb (infinitive)
Rootआ + √दा (दाने/ग्रहणे)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तम् (infinitive) ; अर्थः—ग्रहणार्थम्/स्वीकारार्थम्
यायात्should go/proceed (to do so)
यायात्:
TypeVerb
Root√या (याति)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; (कर्तृ-लोपे) ‘(सः) यायात्’ = should proceed
FAQs
Prefer the primary objective and, among equals, choose what is closer, quicker (time-certain), or cheaper/less risky—whichever improves the net outcome.