Previous Verse
Next Verse

Shloka 103

सूर्यरथ-कालचक्र-आयनविभागः, संध्योपासनम्, देवयान-पितृयानम्, विष्णुपद-गङ्गावतरणम्

दिवीव चक्षुर् आततं विततं यन् महात्मनाम् विवेकज्ञानदृष्टं च तद् विष्णोः परमं पदम्

divīva cakṣur ātataṃ vitataṃ yan mahātmanām vivekajñānadṛṣṭaṃ ca tad viṣṇoḥ paramaṃ padam

وذاك الذي يكون للعظماء كعينٍ مبسوطة في السماء—واسعة شاملة لكل مكان—ويُبصَر ببصيرة الحكمة المميِّزة؛ فذلك حقًّا هو المقام الأسمى لفيشنو.

दिविin heaven/sky
दिवि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
इवlike/as
इव:
Upamana-marker (Comparison)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय—उपमा (particle of comparison)
चक्षुःan eye
चक्षुः:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
आततम्stretched out
आततम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + तन् (धातु) → आतत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
विततम्spread out
विततम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + तन् (धातु) → वितत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
यत्which
यत्:
Visheshya (Relative/यद्-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम
महात्मनाम्of the great-souled ones
महात्मनाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
विवेकज्ञानदृष्टम्seen by discriminative knowledge
विवेकज्ञानदृष्टम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविवेक + ज्ञान + दृष्ट (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) 'seen'; समासः—तत्पुरुषः (विवेकज्ञानस्य दृष्टम् = seen by discriminative knowledge)
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चय (conjunction)
तद्that
तद्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
परमम्supreme
परमम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
पदम्abode/state
पदम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

V
Vishnu

FAQs

This verse presents Vishnu’s parama-pada as a supreme, all-pervading reality realized not by ordinary sight but by inner, discriminative wisdom.

Parāśara indicates that the Supreme is “seen” through viveka and jñāna—discernment and spiritual knowledge—rather than through sensory perception.

Vishnu is affirmed as the highest state/abode and the ultimate object of realization—transcendent yet pervasive—supporting core Vaishnava teachings about the Supreme Reality.