Shloka 10

Dietary Rules & Purification — Dietary Rules, Purification (Śauca), and the Duties of the Householder and Forest-Dweller

Devanagari script

कर्मान्ताङ्गारशालासु स्तनन्धयसुताः स्त्रियः वाग्विप्रुषो द्विजेन्द्राणां संतप्ताश्चाम्बुबिन्दवः

Transliteration

karmāntāṅgāraśālāsu stanandhayasutāḥ striyaḥ vāgvipruṣo dvijendrāṇāṃ saṃtaptāścāmbubindavaḥ

Translation

في مواضع العمل وفي غرف الفحم أو النار (كالمطبخ أو موضع الأفران)، تُعَدّ النساءُ ذواتُ الأطفالِ الرُّضَّع مقبولاتٍ وطاهرات. وقطيراتُ الكلام (رذاذ اللعاب عند النطق) الصادرة عن البراهمة الأجلّاء، وقطراتُ الماء المُسخَّن، تُعَدّ كذلك طاهرةً ومطهِّرة بحسب المقام.

Word by Word

• कर्म-अन्त-अङ्गार-शालासु: in the charcoal-sheds at the end of work
• कर्म-अन्त-अङ्गार-शालासु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कर्म (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक) + अङ्गार (प्रातिपदिक) + शाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7 विभक्ति), बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (कर्मान्ते अङ्गारशाला)

• स्तनन्धय-सुताः: infant sons / suckling children
• स्तनन्धय-सुताः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्तनन्धय (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), बहुवचन; तत्पुरुषः (स्तनन्धयस्य सुताः)

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), बहुवचन

• वाक्-विप्रुषः: droplets of speech (spittle while speaking)
• वाक्-विप्रुषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाक् (प्रातिपदिक) + विप्रुष् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), बहुवचन; तत्पुरुषः (वाचः विप्रुषः)

• द्विजेन्द्राणाम्: of the best of the twice-born (Brahmins)
• द्विजेन्द्राणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6 विभक्ति), बहुवचन; तत्पुरुषः (द्विजानाम् इन्द्राः)

• संतप्ताः: heated / scorched
• संतप्ताः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संतप्त (कृदन्त, √तप् धातु)
• Form: पुं/स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अम्बु-बिन्दवः: drops of water
• अम्बु-बिन्दवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अम्बु (प्रातिपदिक) + बिन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), बहुवचन; तत्पुरुषः (अम्बोः बिन्दवः)

Speakers

• Not stated in the provided excerpt (often Pulastya → Nārada
• but unverified here)

Key Themes

• Dharma
• Śauca (purity)
• Household/ritual hygiene
• Social-ritual categories

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Purity rules are contextual: the verse suggests pragmatic allowances in spaces of labor and fire, and for mothers of infants, emphasizing that dharma supports life-sustaining duties. It also recognizes heat and water as purifiers—linking ethical order with practical cleanliness.

How does this fit the Pancalakshana?

Like many Purāṇic digressions, it is ācāra/dharma guidance rather than a pañcalakṣaṇa component. It functions as normative instruction embedded within the Purāṇa’s broader narrative.

What is the symbolic significance?

Fire (heat) and water symbolize transformative purification: fire ‘cooks’ impurity into usability; heated water becomes a ritual cleanser. The allowance for nursing mothers symbolizes dharma’s protection of caregiving and continuity of life.