HomeVamana PuranaAdh. 20Shloka 17
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Chanda & Munda Discover Katyayani, Shloka 17

Chanda and Munda Discover Katyayani; Mahishasura’s Proposal and the Vishnu-Panjara Protection

तद्भूतले रत्नमनुत्तमं स्थितं स्वर्गं परित्यज्य महासुरेन्द्र गत्वात्थ विन्ध्यं स्वयमेव पश्य कुरुष्व यत् ते ऽभिमतं क्षमं च // वम्प्_20.16 श्रुत्वैव ताभ्यां महिषासुरस्तु देव्याः प्रवृत्तिं कमनीयरूपाम् चक्रे मतिं नात्र विचारमस्ति इत्येवमुक्त्वा महिषो ऽपि नास्ति

tadbhūtale ratnamanuttamaṃ sthitaṃ svargaṃ parityajya mahāsurendra gatvāttha vindhyaṃ svayameva paśya kuruṣva yat te 'bhimataṃ kṣamaṃ ca // VamP_20.16 śrutvaiva tābhyāṃ mahiṣāsurastu devyāḥ pravṛttiṃ kamanīyarūpām cakre matiṃ nātra vicāramasti ityevamuktvā mahiṣo 'pi nāsti

«على وجه الأرض جوهرة لا نظير لها؛ فاترك حتى السماء، يا عظيم سادة الأسورا، واذهب إلى جبل فيندهيا وانظرها بعينيك، ثم افعل ما يوافق هواك وما يليق بك.» فلما سمع مهيشاسورا ذلك من هذين، علم بخبر نشاط الإلهة وبصورتها الآسرة، فعزم قائلاً: «لا حاجة إلى التروّي هنا.» وبعد أن قال هذا، انطلق عفريت الجاموس ولم يعد ينتظر.

तद्भूतलेon that earth/ground
तद्भूतले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद्-भूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी/एकवचन (Locative Singular)
रत्नम्a jewel
रत्नम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/एकवचन (Nominative Singular)
अनुत्तमम्unsurpassed
अनुत्तमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/एकवचन; विशेषण (Nominative Singular; adjective)
स्थितम्situated/standing
स्थितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थित (प्रातिपदिक; कृदन्त from √स्था)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP)
स्वर्गम्heaven
स्वर्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया/एकवचन (Accusative Singular)
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपरि-त्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
महासुरेन्द्रO great lord of Asuras
महासुरेन्द्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा-असुर-इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन/एकवचन (Vocative Singular)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर (sequencing particle)
विन्ध्यम्the Vindhya (mountain)
विन्ध्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविन्ध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया/एकवचन (Accusative Singular)
स्वयम्yourself
स्वयम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (emphasis)
पश्यsee
पश्य:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (2nd person singular)
कुरुष्वdo/undertake
कुरुष्व:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (2nd person singular)
यत्whatever (thing)
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/एकवचन (Accusative Singular)
तेof you/your
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/एकवचन (Genitive Singular)
अभिमतम्desired/approved
अभिमतम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि-मत (प्रातिपदिक; कृदन्त from √मन्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/एकवचन; विशेषण (Accusative Singular; adjective)
क्षमम्proper/feasible
क्षमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/एकवचन; विशेषण (Accusative Singular; adjective)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (emphasis)
ताभ्याम्from/by those two (speakers)
ताभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया/द्विवचन (Instrumental Dual)
महिषासुरःMahiṣāsura
महिषासुरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहिष-असुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/एकवचन (Nominative Singular)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेष (adversative/emphatic particle)
देव्याःof the goddess
देव्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी/एकवचन (Genitive Singular)
प्रवृत्तिम्activity/account/description
प्रवृत्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया/एकवचन (Accusative Singular)
कमनीयरूपाम्having charming beauty
कमनीयरूपाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकमनीय-रूप (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया/एकवचन; विशेषण (Accusative Singular; adjective)
चक्रेmade/formed
चक्रे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (3rd person singular)
मतिम्an intention/decision
मतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया/एकवचन (Accusative Singular)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
अत्रhere/in this matter
अत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
विचारम्deliberation
विचारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविचार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया/एकवचन (Accusative Singular)
अस्तिthere is
अस्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
महिषःthe buffalo(-demon)
महिषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/एकवचन (Nominative Singular)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), 'also/even'
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)
Narrative voice (frame not explicit in input); within-story: advisers/others speaking to Mahāsurendra; then Mahiṣāsura’s reaction
Devī (Goddess)
Daitya-Deva ConflictTemptation/DesireFate (Daiva)Strategy and resolve

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Desire for a ‘rare jewel’ (whether literal treasure or the alluring Devī) drives the asura to abandon even svarga; the verse highlights how unchecked impulse overrides discernment (vicāra), leading to rash action and eventual downfall.

This belongs to Vaṃśānucarita/Carita-type narrative material (accounts of beings and their deeds), specifically an asura-episode embedded in the Purāṇic storyline rather than cosmogenesis (sarga/pratisarga).

The ‘ratna on earth’ juxtaposed with ‘abandoning heaven’ signals the power of earthly fascination (rūpa/viṣaya) to eclipse celestial merit; Vindhya functions as a liminal, wild geography where asuric ambition confronts Devī’s śakti.