Vamana Purana — Vishnu's Sleep (Ashunya-Shayana), Shloka 48

The Caturmasya Observances and the Rite of Vishnu’s Sleep (Aśūnya-Śayana) and Shiva’s Monthly Vows

Devanagari script

नैवेद्यं सघृतं दद्यात् ताम्रपात्रे गुडोदनम् दक्षिणां च द्विजातिभ्यो नैवेद्यसहितां मुने वासोयुगं प्रीणयेच्च रुद्रमुच्चार्य नामतः

Transliteration

naivedyaṃ saghṛtaṃ dadyāt tāmrapātre guḍodanam dakṣiṇāṃ ca dvijātibhyo naivedyasahitāṃ mune vāsoyugaṃ prīṇayecca rudramuccārya nāmataḥ

Translation

ينبغي أن يُقدَّم النَّيڤيدْيَة (naivedya) مع السمن (ghṛta): أرزٌّ مُحلّى بالگُدّ (guḍodana) في إناءٍ من النحاس. و يا مُني، تُعطى الدَّكشِنا (dakṣiṇā) لذوي الميلادين مع قُربان الطعام. كما ينبغي إرضاء رودرا بتقديم زوجٍ من الثياب مع تلاوة أسمائه.

Word by Word

• नैवेद्यम्: food offering (naivedya)
• नैवेद्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: naivedya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• स-घृतम्: with ghee
• स-घृतम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sa (उपसर्ग/अव्यय) + ghṛta (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (सहित-भाव: घृतेन सहितम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नैवेद्यस्य विशेषण

• दद्यात्: should give/offer
• दद्यात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: dā (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• ताम्र-पात्रे: in a copper vessel
• ताम्र-पात्रे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: tāmra + pātra (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (ताम्रं पात्रम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• गुड-ओदनम्: rice with jaggery
• गुड-ओदनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: guḍa + odana (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (गुडयुक्त ओदनः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• दक्षिणाम्: fee/gift (dakṣiṇā)
• दक्षिणाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: dakṣiṇā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• द्वि-जातिभ्यः: to the twice-born (Brahmins)
• द्वि-जातिभ्यः: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: dvi + jāti (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (द्विजातिः = द्विजः); पुल्लिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान), बहुवचन

• नैवेद्य-सहिताम्: together with the naivedya
• नैवेद्य-सहिताम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: naivedya + sahita (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: तत्पुरुष (नैवेद्येन सहिता); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; दक्षिणायाः विशेषण

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: muni (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• वासः-युगम्: a pair of garments
• वासः-युगम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vāsaḥ (प्रातिपदिक) + yuga (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (वाससां युगम्/द्वयं); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• प्रीणयेत्: should please/satisfy (offer to please)
• प्रीणयेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: prī (धातु) + ṇic (णिच्)
• Form: विधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोजक (to please/satisfy)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• रुद्रम्: Rudra (Śiva)
• रुद्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: rudra (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• उच्चार्य: having uttered
• उच्चार्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ud-car (धातु) + ल्यप्
• Form: कृदन्त (ल्यप्/क्त्वान्त अव्ययभाव); पूर्वकाले (having uttered/recited)

• नामतः: by name
• नामतः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: nāmatas (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb); ‘नाम्ना/नामतः’ (by name)

Speakers

• Pulastya to Nārada (typical Vamana Purana dialogue framework; not explicit in the given excerpt)

Primary Deities

• Rudra (Shiva)

Key Themes

• Shaivism
• Vrata/Rituals
• Dāna (gifting/dakṣiṇā)
• Nāma-japa (name-recitation)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Worship is completed by generosity and social obligation: offerings to the deity are paired with giving (dakṣiṇā) to learned recipients, integrating devotion with dāna-dharma.

How does this fit the Pancalakshana?

This is dharma/ācāra instruction (vrata-vidhi and dāna), not cosmology or genealogy; it functions as practical religious law embedded in the Purāṇic narrative frame.

What is the symbolic significance?

Copper vessels are ritually valued for purity; ghee and sweet rice symbolize nourishment and auspicious offering. Rudra’s satisfaction through nāma-utterance and cloth-gift emphasizes both mantra (sound) and dāna (substance) as complementary modes of propitiation.