Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

न नर्मयुक्तं वचनं हिनस्ति न स्त्रीषु जातिर्न विवाहकाले । प्राणात्यये सर्वधनापहारे पंचानृतान्याहुरपातकानि

Transliteration

na narmayuktaṃ vacanaṃ hinasti na strīṣu jātirna vivāhakāle | prāṇātyaye sarvadhanāpahāre paṃcānṛtānyāhurapātakāni

Translation

«الكلمة على سبيل المزاح لا تُفسِد؛ وكذلك (عدم الصدق) مع النساء، ولا في وقت الزواج. وعند خوف الهلاك، وعند سلب المال كلّه—تُعَدّ هذه الخمس من “غير الصدق” غيرَ مُؤثِّمة.»

Word by Word

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• नर्मयुक्तम्: connected with jest
• नर्मयुक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नर्म (प्रातिपदिक) + युक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: तृतीया-तत्पुरुषः (नर्मणा युक्तम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'वचनम्' इति विशेषणम्

• वचनम्: speech/word
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• हिनस्ति: harms
• हिनस्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• स्त्रीषु: among women
• स्त्रीषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन

• जातिः: caste/lineage
• जातिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जाति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• विवाहकाले: at the time of marriage
• विवाहकाले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (विवाहस्य कालः); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• प्राणात्यये: in danger of life
• प्राणात्यये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक) + अत्यय (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (प्राणानाम् अत्ययः); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• सर्वधनापहारे: when all wealth is being taken away
• सर्वधनापहारे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक) + अपहार (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वस्य धनस्य अपहारः); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• पञ्च: five
• पञ्च: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्यावाचक-अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd), बहुवचन-विशेषणवत् 'अनृतानि' इति

• अनृतानि: falsehoods/lies
• अनृतानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• आहुः: they say
• आहुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• अपातकानि: not sinful
• अपातकानि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अपातक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; 'अनृतानि' इति विशेष्यस्य विशेषणम्

Speaker

Dhenavaḥ (the cows), citing a dharma maxim on permissible untruths

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: an elder/teacher figure recites dharma-rules to an attentive group; behind, symbolic vignettes show the five contexts—jest, women’s privacy, marriage negotiations, life peril, and total loss of wealth—each framed as a moral exception.

Characters & Entities

• āpaddharma
• pañcānṛta (five non-sinful untruths)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Truth is a core virtue, yet dharma recognizes compassionate exceptions in extreme circumstances to prevent greater harm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named here; the verse provides a dharma principle embedded within the Mahātmya narrative framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a normative ethical rule (dharma-nīti) rather than a ritual injunction.