Mantra 45
Rishi: School transmission; often treated as a pragmatic yajus-formula rather than a ṛṣi-attributed ṛc.
Devata: Indeterminate/functional (Agni as Viśvavedas; and/or the priestly collectivity in the Sadas)
Chandas: Yajus (prose/irregular; not a fixed ṛg-metre)
Samhita Patha (Devanagari)
रू॒पेण॑ वो रू॒पम॒भ्यागां॑ तु॒थो वो॑ वि॒श्ववे॑दा॒ वि भ॑जतु । ऋ॒तस्य॑ प॒था प्रेत॑ च॒न्द्रद॑क्षिणा॒ वि स्व॒: पश्य॒ व्यन्तरि॑क्षं॒ यत॑स्व सद॒स्यै॒:
Transliteration
rūpéṇa vo rūpám abhyā́gāṃ tuthó vo viśvávedā ví bhajatu | ṛtásya pathā́ préta candrá-dakṣiṇā ví svàḥ páśya vy antárikṣaṃ yatásva sadasyáiḥ ||
Translation
بِالصُّورةِ دنوتُ من صورتِكم؛ وهكذا فليُقسِّمْه لكم العالِمُ بكلّ شيء (Viśvavedā). امضوا في طريقِ ṛta، يا ذوي العطايا اللامعة؛ انظروا السماء، واجتازوا الفضاءَ الأوسط (antarikṣa)؛ وانهضْ، مع أعضاءِ السَّدَس (Sadas).
Padapatha (Word Analysis)
रूपेण । वः । रूपम् । अभि-आ-गाम् । तुथः । वः । विश्व-वेदाः । वि । भजतु । ऋतस्य । पथा । प्र । इत । चन्द्र-दक्षिणाः । वि । स्वः । पश्य । वि । अन्तरिक्षम् । यतस्व । सदस्यैः ।
Word by Word
रूपेणby/with (your) form
रूपेण:
करण
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
वःof you / to you
वः:
सम्बन्ध (genitive) / सम्प्रदान (dative)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
रूपम्form
रूपम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
अभिtowards, unto
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि
आगाम्came / has come
आगाम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (गच्छ्) + आ (उपसर्ग)
तुथःthus, in that manner
तुथः:
—
TypeIndeclinable (Vedic particle)
Rootतुथ (प्रातिपदिक; ‘तुथ’ = ‘तथ/एवम्’ इत्यर्थे वैदिक-रूपम्)
वःof you / to you
वः:
सम्बन्ध (genitive) / सम्प्रदान (dative)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
विश्ववेदाःthe all-knowing one
विश्ववेदाः:
कर्ता
TypeNoun/Adjective
Rootविश्व-विद् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)
विapart, asunder, distinctly
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
भजतुmay (he) apportion/distribute
भजतु:
क्रिया
TypeVerb
Root√भज्
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
पथाby the path
पथा:
करण
TypeNoun
Rootपथिन्/पथ (प्रातिपदिक)
प्रेतgo forth!
प्रेत:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (एति) + प्र (उपसर्ग)
चन्द्रदक्षिणाःhaving the moon as (your) dakṣiṇā / with bright gifts
चन्द्रदक्षिणाः:
कर्ता (प्रेत इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootचन्द्र-दक्षिण (समास; प्रातिपदिक)
विapart, clearly
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
स्वःheaven
स्वः:
कर्म
TypeNoun (indeclinable-like Vedic form)
Rootस्वर्/स्वः (प्रातिपदिक)
पश्यsee!
पश्य:
क्रिया
TypeVerb
Root√पश्
व्यन्तरिक्षम्the mid-space/atmosphere
व्यन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
यतस्वexert yourself / strive
यतस्व:
क्रिया
TypeVerb
Root√यत्
सदस्यैःwith the members/assessors (of the assembly)
सदस्यैः:
करण
TypeNoun
Rootसदस्य (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
Agni (Viśvavedas)Ṛ
Ṛta (Cosmic Order)S
Sadas (priestly assembly)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes