Mantra 10
Rishi: RV-derived; applied as VS prayoga
Devata: Mitra-Varuṇa (ṛtāyū)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like RV cadence with appended yajus tag
Samhita Patha (Devanagari)
रा॒या व॒यᳪ स॑स॒वाᳪसो॑ मदेम ह॒व्येन॑ दे॒वा यव॑सेन॒ गाव॑: । तां धे॒नुं मि॑त्रावरुणा यु॒वं नो॑ वि॒श्वाहा॑ धत्त॒मन॑पस्फ़ुरन्तीमे॒ष ते॒ योनि॑रृता॒युभ्यां॑ त्वा ।
Transliteration
rāyā́ vayáṃ sasavā́ṃso madema havyéna devā́ yávasena gā́vaḥ | tā́ṃ dhénuṃ mitrā́varuṇā yuváṃ no viśvā́hā dhattam anapásphurantīm eṣá te yóniḥ ṛtāyúbhyāṃ tvā́ |
Translation
بالثروة لِنفرح نحن، كغالبين—نحن بالقرابين؛ والآلهة؛ والبقرُ بالعلف. تلك البقرةُ الحلوب، يا مِترا ويا فارونا، هَبَاها لنا يومًا بعد يوم، غيرَ متعثّرة. هذا هو رحمُك؛ للاثنين المتّحدين مع «رِتا» أنت.
Padapatha (Word Analysis)
रायाः । वयम् । ससवांसः । मदेम । हव्येन । देवाः । यवसेन । गावः । ताम् । धेनुम् । मित्रा-वरुणा इति । युवम् । नः । विश्वाहा । धत्तम् । अनपस्फुरन्तीम् । एषः । ते । योनिः । ऋता-युभ्याम् । त्वा ।
Word by Word
रायाःof wealth
रायाः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootरायि- (प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ससवांसःhaving pressed/produced (the Soma); having set in motion
ससवांसः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Root√सू (सवति) → ससवांस् (कृत्/भूतपूर्वकृदन्त-प्रातिपदिक)
मदेमmay we rejoice / be exhilarated
मदेम:
क्रिया
TypeVerb
Root√मद् (मदति)
हव्येनwith the oblation
हव्येन:
करण
TypeNoun
Rootहव्य- (प्रातिपदिक)
देवाःO gods / the gods
देवाः:
सम्बोधन/कर्तृ (contextual)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
यवसेनwith fodder/grass
यवसेन:
करण
TypeNoun
Rootयवस- (प्रातिपदिक)
गावःthe cows
गावः:
कर्तृ (of an implied action like ‘thrive/are satisfied’)
TypeNoun
Rootगो- (प्रातिपदिक)
ताम्that (her)
ताम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धेनुम्milch-cow
धेनुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधेनु- (प्रातिपदिक)
मित्रावरुणाO Mitra and Varuṇa
मित्रावरुणा:
सम्बोधन (addressed deities)
TypeNoun
Rootमित्र-वरुण (द्वन्द्व-समास)
युवम्you two
युवम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (for us / of us)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
विश्वाहाall days; always
विश्वाहा:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootविश्वाह (अव्ययीभाव; विश्व + अह)
धत्तम्place/assign (you two)
धत्तम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (दधाति)
अनपस्फुरन्तीnot slipping away; not wavering
अनपस्फुरन्ती:
कर्म-विशेषण (of धेनु)
TypeAdjective/Participle
Rootअन-अप-स्फुरन्ती (√स्फुर् ‘to quiver/spring’ + नकार)
इमाम्this (one)
इमाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
एषःthis
एषः:
कर्तृ/निर्देशक
TypePronoun
Rootएतद्/एष (सर्वनाम)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
योनिःwomb; seat; source
योनिः:
कर्तृ/आधार (locus)
TypeNoun
Rootयोनि- (प्रातिपदिक)
ऋतायfor Ṛta (cosmic order / truth)
ऋताय:
सम्प्रदान (purpose)
TypeNoun
Rootऋत- (प्रातिपदिक)
उभ्याम्to/for you both
उभ्याम्:
सम्प्रदान/करण (to/for you two)
TypePronoun
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
M
MitraV
VaruṇaṚ
Ṛta (as principle, via “ṛtāyū”)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes