Mantra 1
Rishi: Soma-pavamāna tradition (attributed in ancillary lists to Pavamāna seers; not securely fixed for this isolated formula)
Devata: Soma (as Pavamāna) / Vācaspati as functional address
Chandas: Mixed/ritual prose-like yajus (not a fixed ṛk-meter)
Samhita Patha (Devanagari)
वा॒चस्पत॑ये पवस्व॒ वृष्णो॑ अ॒शुभ्यां॒ गभ॑स्तिपूतः । दे॒वो दे॒वेभ्य॑ः पवस्व॒ येषां॑ भा॒गोऽसि॑
Transliteration
vā́caspátaye pavasva vṛ́ṣṇo aśúbhyāṃ gabhástipūtaḥ | devó devébhyàḥ pavasva yéṣāṃ bhāgó ’si ||
Translation
تطهَّرْ لِفَاجَسْپَتِي (Vācaspati)، أيّها الثورُ القويّ، المُطهَّرُ بالأيدي، مع السريعينِ الاثنين. أيّها الإله، تطهَّرْ للآلهةِ الذين أنتَ لهم النصيبُ المُقَرَّر.
Padapatha (Word Analysis)
वा॒चस्-पत॑ये । पवस्व । वृष्णः । अ॒शुभ्यां॒ । गभ॑स्ति-पूतः । दे॒वः । दे॒वेभ्य॑ः । पवस्व । येषाम् । भा॒गः । अ॒सि॑ ।
Word by Word
वाचस्पतयेto Vācaspati (lord of speech)
वाचस्पतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवाचस्-पति (प्रातिपदिक)
पवस्वpurify yourself / flow forth (as Soma)
पवस्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पू (पवते) / √पु (to purify, flow as Soma)
वृष्णःof the bull / of the mighty one
वृष्णः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
अंशुभ्याम्with the two rays (Soma-stalks/streams)
अंशुभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootअंशु (प्रातिपदिक)
गभस्तिपूतःpurified by the hands (i.e., by the filtering/handling)
गभस्तिपूतः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगभस्ति-पूत (कृदन्त/समास; पूत < √पू)
देवःthe god (Soma)
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
पवस्वpurify yourself / flow forth
पवस्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पू (पवते) / √पु
येषाम्of whom
येषाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भागःa share, portion
भागः:
कर्तृ/प्रत्ययार्थ (नाम)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (to be)
Entities Mentioned
S
Soma (Pavamāna)V
VācaspatiD
Devas (collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes