Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 20

Rishi: Yājñavalkya (general attribution)
Devata: Indra (prāṇa/udāna as Indra’s); Tvaṣṭṛ (form-giver)
Chandas: Mixed (predominantly Tr̥ṣṭubh-like cadence, but treated as yajus in ritual deployment)

ऐ॒न्द्रः प्रा॒णो अङ्गे॑ अङ्गे॒ नि दी॑ध्यदै॒न्द्र उ॑दा॒नो अङ्गे॑ अङ्गे॒ निधी॑तः । देव॑ त्वष्ट॒र्भूरि॑ ते॒ सᳪ स॑मेतु॒ सल॑क्ष्मा॒ यद्विषु॑रूपं॒ भवा॑ति । दे॑व॒त्रा यन्त॒मव॑से॒ सखा॒योऽनु॑ त्वा मा॒ता पि॒तरो॑ मदन्तु

aíndraḥ prāṇó aṅgé aṅge ní dīdhya(d) aíndra udā́nó aṅgé aṅge nídhītaḥ | deva tvaṣṭar bhū́ri te sáṃ sametu sálakṣmā yád víṣurūpaṃ bhávāti | devatrā́ yántam ávase sákhāyo'nu tvā mātā́ pitaro madantu

نَفَسُ إِندرا (prāṇa) قد أُوقِدَ في كلِّ عُضو؛ ونَفَسُهُ الصّاعِد (udāna) قد أُثْبِتَ في كلِّ عُضو. أيّها الإله تْفَشْتَر (Tvaṣṭṛ)، لِيَجْتَمِعْ لكَ فيضٌ غزيرٌ من القُوّة؛ بعلاماتٍ حسنة، وإن صار ذا صورٍ شتّى. سائرًا نحو الآلهة طلبًا للعون، لِيَتْبَعْكَ الأصدقاء؛ ولْتَفْرَحْ بكَ الأُمُّ والآباء.

ऐन्द्रः । प्राणः । अङ्गे अङ्गे । नि । दीध्यत् । ऐन्द्रः । उदानः । अङ्गे अङ्गे । नि-धीतः । देव । त्वष्टः । भूरि । ते । सम् । सम्-एतु । स-लक्ष्मा । यत् । विषु-रूपम् । भवति । देव-त्रा । यन्तम् । अवसे । सखायः । अनु । त्वा । माता । पितरः । मदन्तु

ऐन्द्रःIndra-related, belonging to Indra
ऐन्द्रः:
विशेषण (प्राणस्य)
TypeAdjective
Rootऐन्द्र (इन्द्र-सम्बन्धी प्रातिपदिक) < इन्द्र
प्राणःbreath, vital breath
प्राणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अङ्गेin a limb
अङ्गे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
अङ्गेin (each) limb
अङ्गे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
निdown, into; intensifier
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग)
दीध्यदत्shines, kindles
दीध्यदत्:
क्रिया (प्राणस्य)
TypeVerb
Root√दीधि/√दीप् (दीप्तौ) — Vedic present stem दीध्य-
ऐन्द्रःIndra-related
ऐन्द्रः:
विशेषण (उदानस्य)
TypeAdjective
Rootऐन्द्र (इन्द्र-सम्बन्धी प्रातिपदिक) < इन्द्र
उदानःup-breath (udāna)
उदानः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउदान (प्रातिपदिक)
अङ्गेin a limb
अङ्गे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
अङ्गेin (each) limb
अङ्गे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
निधीतःplaced, established
निधीतः:
क्रिया/विधेय (उदानस्य)
TypeVerb
Rootनि + √धा (धारणे/स्थापने) → नि-धि (कृदन्त: क्त)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
त्वष्टःO Tvaṣṭṛ
त्वष्टः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
भूरिmuch, abundant
भूरि:
विशेषण (सत्/तेजः/समृद्धेः)
TypeAdjective
Rootभूरि (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
समेतुmay it come together, may it unite
समेतु:
क्रिया (आशीर्वाद/विधि)
TypeVerb
Rootसम् + √इ (गत्यर्थ) → सम्-एतु
सलक्ष्माwith auspicious mark/sign
सलक्ष्मा:
विशेषण (यत्…रूपम्)
TypeAdjective
Rootस-लक्ष्मन्/लक्ष्मा (प्रातिपदिक)
यत्which
यत्:
सम्बन्ध/अन्वय (यद्-तद्)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
विषुरूपम्of diverse forms, multiform
विषुरूपम्:
विशेषण (यत्)
TypeAdjective
Rootविषु-रूप (प्रातिपदिक) < विषु + रूप
भवातिbecomes, is
भवाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (सत्तायाम्)
देवत्राtowards/among the gods, god-ward
देवत्रा:
अधिकरण (देश/गति)
TypeIndeclinable
Rootदेवत्रा (अव्यय) < देव + त्रा
यन्तम्going, proceeding
यन्तम्:
कर्म (अनु…)
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थ) → यत् (शतृ/शानच् कृदन्त) ‘यन्त्’
अवसेfor help, for protection
अवसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक)
सखायःfriends, companions
सखायः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
अनुafter, along
अनु:
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
माताmother
माता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
पितरःfathers, forefathers
पितरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
मदन्तुmay they rejoice, be glad
मदन्तु:
क्रिया (आशीर्वाद)
TypeVerb
Root√मद् (हर्षे/मादे)
I
Indra
T
Tvaṣṭṛ
P
Pitṛs (Fathers/ancestors)
M
Mātṛ (Mother)
S
Sakhāyaḥ (Friends/allies)