Shukla Yajur Veda — Adhyaya 30, Mantra 14

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurveda redactional lineage)

Devata: Manyu, Krodha, Yoga, Śoka, Kṣema, Śīla, Nirṛti, Yama (as invoked recipients)

Chandas: Yajus (prose formulae; not metrical in the ṛc-sense)

Samhita Patha (Devanagari)

म॒न्यवे॑ऽयस्ता॒पं क्रोधा॑य निस॒रं योगा॑य यो॒क्तार॒ᳪ शोका॑याभिस॒र्तारं॒ क्षेमा॑य विमो॒क्तार॑मुत्कूलनिकू॒लेभ्य॑स्त्रि॒ष्ठिनं॒ वपु॑षे मानस्कृ॒तᳪ शीला॑याञ्जनीका॒रीं निरृ॑त्यै कोशका॒रीं य॒माया॒सूम्

Transliteration

mányave ’yastā́paṃ kródhāya nisaráṃ yógāya yóktāraṃ śókāyābhisartā́raṃ kṣémāya vimóktāram utkū́la-nikū́lebhyas triṣṭhínaṃ vápuse mānaskṛtáṃ śī́lāyāñjanīkārī́ṃ nírr̥tyai kośakārī́ṃ yamā́yāsū́m

Translation

إلى مَنيو (الغضب) أُسندُ مُسخِّنَ الحديد؛ وإلى كْرودها (السخط) الطارد؛ وإلى يوغا (الانضباط) المُقَرِّن؛ وإلى شوكا (الحزن) المُهاجِم؛ وإلى كْشِيما (الأمان) المُطلِق؛ ومن الضفّة والضفّة المقابلة ذاك ذو الثلاثة المساند؛ وإلى ڤَپُس (الهيئة) ما صُنِعَ بالعقل؛ وإلى شيلا (العادة) صانعةَ الإظلام؛ وإلى نِرْرِتي صانعةَ الغِلاف؛ وإلى يَما أُسندُ «ياسو».

Padapatha (Word Analysis)

मन्यवे । अयः-तापम् । क्रोधाय । निसरम् । योगाय । योक्तारम् । शोकाय । अभिसर्तारम् । क्षेमाय । विमोक्तारम् । उत्कूल-निकूलेभ्यः । त्रिष्ठिनम् । वपुषे । मानस्-कृतम् । शीलाय । अञ्जनी-कारीम् । निरृत्यै । कोश-कारीम् । यमाय । असूम् ।

Word by Word

• मन्यवे: for wrath/indignation
• मन्यवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मन्यु (प्रातिपदिक) अथवा √मन्य् (धातु) से निष्पन्न 'मन्यु'

• अयः: iron
• अयः: कर्तृ (नामवाचक-सम्बन्ध) / विशेष्य
• Type: Noun
• Root: अयस् (प्रातिपदिक) 'लोहम्/अयस्'

• तापम्: heat, burning
• तापम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ताप (प्रातिपदिक)

• क्रोधाय: for anger
• क्रोधाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)

• निसरम्: an outlet/exit, discharge
• निसरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: निसर (प्रातिपदिक; 'निःसरण' भाव)

• योगाय: for yoking/union
• योगाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)

• योक्तारम्: a yoker, one who harnesses
• योक्तारम्: कर्म
• Type: Noun (agent) / Participle-derived
• Root: √युज् (धातु) → कर्तरि तृच्: योक्तृ (प्रातिपदिक)

• शोकाय: for sorrow
• शोकाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: शोक (प्रातिपदिक)

• अभिसर्तारम्: one who approaches/assails; an attacker
• अभिसर्तारम्: कर्म
• Type: Noun (agent)
• Root: अभि-√सृ (धातु) → कर्तरि तृच्: अभिसर्तृ (प्रातिपदिक)

• क्षेमाय: for safety, welfare
• क्षेमाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: क्षेम (प्रातिपदिक)

• विमोक्तारम्: a releaser, liberator
• विमोक्तारम्: कर्म
• Type: Noun (agent)
• Root: वि-√मुच् (धातु) → कर्तरि तृच्: विमोक्तृ (प्रातिपदिक)

• उत्कूलनिकूलेभ्यः: from the high and low banks (from both shores)
• उत्कूलनिकूलेभ्यः: अपादान
• Type: Noun (compound)
• Root: उत्कूल + निकूल (प्रातिपदिक-द्वन्द्व/समाहार; 'ऊँचा तट' + 'नीचा तट')

• त्रिष्ठिनम्: the three-standing/threefold-stationed one
• त्रिष्ठिनम्: कर्म
• Type: Adjective/Noun
• Root: त्रिष्ठिन् (प्रातिपदिक; 'त्रि-स्थ'/'त्रि-ष्ठ' भाव—त्रिषु स्थानेषु स्थितः)

• वपुषे: for form/body
• वपुषे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)

• मानस्कृतम्: made by the mind; mentally fashioned
• मानस्कृतम्: कर्म (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective (past passive participle)
• Root: मानस + √कृ (धातु) → कृत (कृदन्त); 'मनसा कृतम्'

• शीलाय: for disposition/character
• शीलाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: शील (प्रातिपदिक)

• अञ्जनीकारीम्: the maker of collyrium/blackening; one who applies/produces anjana
• अञ्जनीकारीम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective (f.)
• Root: अञ्जनीकारिन् (प्रातिपदिक; 'अञ्जनी' + √कृ → कारिन्)

• निरृत्यै: for Nirṛti (goddess of dissolution/misfortune)
• निरृत्यै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: निरृति (प्रातिपदिक)

• कोशकारीम्: the maker of a sheath/case; one who forms a covering
• कोशकारीम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective (f.)
• Root: कोशकारिन् (प्रातिपदिक; 'कोश' + √कृ → कारिन्)

• यमाय: for Yama
• यमाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)

• असूम्: lives/breaths (vital powers)
• असूम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: असु (प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Manyu
• Krodha
• Yoga
• Śoka
• Kṣema
• Śīla
• Nirṛti
• Yama