Mantra 26
Rishi: Yājñavalkya-tradition (unit-level ṛṣi not securely fixed)
Devata: Indra and Vāyu; also ‘loka’ as goal
Chandas: Yajus-style verse
Samhita Patha (Devanagari)
यत्रेन्द्र॑श्च वा॒युश्च॑ स॒म्यञ्चो॒ चर॑तः स॒ह । तँल्लो॒कं पुण्यं॒ प्रज्ञे॑षं॒ यत्र॑ से॒दिर्न वि॒द्यते॑
Transliteration
yátréndraś ca vāyúś ca samyáñco cárataḥ sahá | táṃ lokáṃ púṇyaṃ prajñéṣaṃ yátra sedír ná vidyáte
Translation
حيثُ يسيرُ إندرا وفايو معًا، متوافقَين،—ذلك هو العالَمُ المبارك، العالَمُ الذي ينبغي أن يُعرَفَ معرفةً صحيحة، حيثُ لا يُوجَدُ استقرارٌ ولا جمود.
Padapatha (Word Analysis)
यत्र॑ । इन्द्रः॑ । च॑ । वा॒युः । च॑ । स॒म्यञ्चः॑ । चर॑तः । स॒ह । तम् । लो॒कम् । पुण्य॑म् । प्रज्ञे॑षम् । यत्र॑ । से॒दिः । न । वि॒द्यते॑
Word by Word
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
वायुःVāyu (Wind-god)
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
सम्यञ्चौmoving together / united
सम्यञ्चौ:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootसम्यञ्च् (प्रातिपदिक; ‘सम्+अञ्च्’)
चरतःthey move / they proceed
चरतः:
—
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
सहtogether
सह:
सहकार (कर्तृसहचर्य)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
लोकम्world / realm
लोकम्:
कर्म (तत्-इति विशेष्य)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
पुण्यम्holy / meritorious
पुण्यम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
प्रज्ञेषम्ruled by wisdom / having wisdom as lord
प्रज्ञेषम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootप्रज्ञेष (प्रातिपदिक; ‘प्रज्ञा+ईष’ इत्यर्थे, ‘प्रज्ञायाः ईषः/ईशः’—स्वामी/अधिपः)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
सेदिःfailure/defect (lit. ‘non-attainment’); or ‘Sedi’ (as a named entity, per variant tradition)
सेदिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसिद् (धातु; ‘सिद्/षिद्’—सिद्धौ/निष्पत्तौ) अथवा ‘सेदि’ इति नामरूप-प्रातिपदिक (पाठभेदानुसार)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
विद्यतेis found / exists
विद्यते:
—
TypeVerb
Rootविद् (धातु; आत्मनेपद—विद्यते ‘exists/is found’)
Entities Mentioned
I
IndraV
VāyuL
Loka (Puṇya Loka)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes