Mantra 19
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage attribution; specific ṛṣi ascription not explicit in the mantra itself).
Devata: Yajña (the Sacrifice personified); subsidiary: Sumná (favour) as the operative condition.
Chandas: Yajus (prose formula; not a fixed ṛgvedic metre).
Samhita Patha (Devanagari)
घृ॒ताची॑ स्थो॒ धुर्यौ॑ पातᳪ सु॒म्ने स्थ॑: सु॒म्ने मा॑ धत्तम् । यज्ञ॒ नम॑श्च त॒ उप॑ च य॒ज्ञस्य॑ शि॒वे संति॑ष्ठस्व॒ स्विष्टे मे॒ संति॑ष्ठस्व
Transliteration
ghṛtā́cī stho dhuryáu pātam sumné stháḥ sumné mā dhattam | yajña námaś ca te úpa ca yajñásya śivé saṃtiṣṭhasva svíṣṭe me saṃtiṣṭhasva
Translation
أنتما السائرتان في السمن المصفّى (ghṛta)، المؤهَّلتان للنِّير، فاحفظانا. أقيمَا في الرِّضا والنعمة؛ وفي الرِّضا والنعمة ضَعاني. يا يَجْنَا (القربان المقدّس)، لك السجود (namaḥ)، وإليك أتقدّم. في مقام اليَجْنَا المبارك (śiva) قِفْ؛ وفيما قُدِّم لي على وجهٍ حسن (sv-iṣṭa) قِفْ.
Padapatha (Word Analysis)
घृताची । स्थः । धुर्यौ । पातम् । सुम्ने । स्थः । सुम्ने । मा । धत्तम् । यज्ञ । नमः । च । ते । उप । च । यज्ञस्य । शिवे । संतिṣ्ठस्व । स्विष्टे । मे । संतिṣ्ठस्व ।
Word by Word
घृताचीः(you) ghee-anointed/gleaming ones
घृताचीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootघृताची (प्रातिपदिक) < घृत + अञ्च्/अच् (व्युत्पत्तिः: ‘घृतेन अञ्चति/अच्यते’ इति)
स्थःyou two are
स्थः:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
धुर्यौyoked/fit for the yoke (as a pair)
धुर्यौ:
कर्तृ (विशेषणम्) / सम्बोधनार्थे प्रयोगः
TypeAdjective
Rootधुर्य (प्रातिपदिक) < धुर् (धुरा) सम्बन्धी
पातम्protect (you two)!
पातम्:
—
TypeVerb
Rootपा (धातु) ‘रक्षणे’
सुम्नेin (our) good grace/favour
सुम्ने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसुम्न (प्रातिपदिक)
स्थःyou two are / be
स्थः:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
सुम्नेin favour
सुम्ने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसुम्न (प्रातिपदिक)
मा(do) not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध/आज्ञार्थ-अव्यय)
धत्तम्place/put (for us)
धत्तम्:
—
TypeVerb
Rootधा (धातु) ‘धारणे/स्थापने’
यज्ञO Sacrifice / O Yajña
यज्ञ:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
नमःreverence, salutation
नमः:
—
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
तेof you / to you (contextual)
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
उपnear, towards
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
शिवेin the auspicious (state/place)
शिवे:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
सन्तिष्ठस्वstand firm / come to rest
सन्तिष्ठस्व:
—
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + सम् (उपसर्ग) + नि (उपसर्ग)
स्विष्टेin the well-offered (oblation/rite)
स्विष्टे:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootस्विष्ट (प्रातिपदिक) < सु + इष्ट (यज्-धातोः क्त)
मेmy / for me
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
सन्तिष्ठस्वstand firm / be established
सन्तिष्ठस्व:
—
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + सम् + नि
Entities Mentioned
Y
Yajña (Sacrifice personified)S
Sumná (Gracious favor)G
Ghr̥tācī / ‘ghee-moving’ pair (ritual supports/paired agents)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes