Mantra 21
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Implicitly Dhruvā/Pr̥thivī-support and Prajāpati as embodied altar
Chandas: Yajus (prose with cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
मू॒र्धाऽसि॒ राड् ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणा॑ ध॒र्त्र्य॒सि॒ धर॑णी । आयु॑षे त्वा॒ वर्च॑से त्वा कृ॒ष्यै त्वा॒ क्षेमा॑य त्वा
Transliteration
mū́rdhā ’si rā́ḍ dhruvā́ ’si dharuṇā́ dhartry àsi dháraṇī | ā́yuṣe tvā várcase tvā kṛ́ṣyai tvā kṣémāya tvā
Translation
أنتَ الرأسُ، الملكُ؛ أنتَ ثابتٌ، سندٌ؛ أنتَ الحاملُ، الأساسُ المُسند. لأجلِ العمرِ آخذُكَ؛ لأجلِ البهاءِ آخذُكَ؛ لأجلِ الزراعةِ آخذُكَ؛ لأجلِ السلامةِ والرفاهِ آخذُكَ.
Padapatha (Word Analysis)
मूर्धा । असि । राट् । ध्रुवा । असि । धरुणा । धर्त्री । असि । धरणी । आयुषे । त्वा । वर्चसे । त्वा । कृष्यै । त्वा । क्षेमाय । त्वा ।
Word by Word
मूर्धा(you are) the head / top
मूर्धा:
Kartā
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक) → मूर्धा
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
राट्a ruler / sovereign
राट्:
Kartā
TypeNoun
Rootराट् (प्रातिपदिक; ‘राजन्/सम्राट्’ अर्थे) → राट्
ध्रुवाfirm, fixed, steadfast
ध्रुवा:
Kartā
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक) → ध्रुवा
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
धरुणाsupport, prop, foundation
धरुणा:
Kartā
TypeNoun
Rootधरुणा (प्रातिपदिक; धृ-सम्बद्धः) → धरुणा
धर्त्रीthe supporter / bearer
धर्त्री:
Kartā
TypeNoun
Rootधर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; धृ + तृच्) → धर्त्री
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
धरणीthe sustaining one; earth/support
धरणी:
Kartā
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक; धृ-सम्बद्धः) → धरणी
आयुषेfor life / longevity
आयुषे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक) → आयुषे
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वा
वर्चसेfor radiance / splendor
वर्चसे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक) → वर्चसे
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वा
कृष्यैfor cultivation / agriculture
कृष्यै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootकृषि (प्रातिपदिक) → कृष्यै
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वा
क्षेमायfor welfare / security
क्षेमाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootक्षेम (प्रातिपदिक) → क्षेमाय
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वा
Entities Mentioned
D
Dhruvā (the Firm Support)P
Pr̥thivī (Earth)P
Prajāpati (as the altar/rite-body)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes