Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

छायापुरुषलक्षणवर्णनम्

Description of the Marks of the Shadow-Person

संवित्तिर्लभ्यतेऽभ्यासादभ्यासान्मोक्षमश्नुते । अभ्यासस्सततं कार्यो धीमता मोक्षकारणम्

saṃvittirlabhyate'bhyāsādabhyāsānmokṣamaśnute | abhyāsassatataṃ kāryo dhīmatā mokṣakāraṇam

بالممارسة الدائمة تُنال السَّمْڤِتّي (saṃvitti) أي اليقظة الروحية الحقّة، وبالممارسة نفسها يُنال الموكشا (التحرّر). لذلك على صاحب التمييز أن يلازم الممارسة على الدوام، لأنها السبب المباشر للموكشا.

संवित्तिःtrue awareness/realization
संवित्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंवित्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
लभ्यतेis obtained
लभ्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√लभ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोगः (passive)
अभ्यासात्from practice
अभ्यासात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootअभ्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन
अभ्यासात्from practice
अभ्यासात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootअभ्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन
मोक्षम्liberation
मोक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
अश्नुतेattains
अश्नुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
अभ्यासःpractice
अभ्यासः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअभ्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
सततम्constantly
सततम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (कालवाचक-क्रियाविशेषण)
कार्यःto be done/should be done
कार्यः:
Vidheya (विधेय)
TypeAdjective
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective): 'to be done'
धीमताby the intelligent person
धीमता:
Kartr-karana (कर्ता-सम्बन्धे साधन)
TypeNoun
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन
मोक्षकारणम्cause of liberation
मोक्षकारणम्:
Hetu/Predicate (हेतु/विधेय)
TypeNoun
Rootमोक्ष + कारण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: मोक्षस्य कारणम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; अत्र विधेय-रूपेण (as predicate)

Lord Shiva

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Shakti Form: Pārvatī

Role: liberating

S
Shiva

FAQs

It teaches that liberation is not accidental but arises from sustained sādhana: continuous practice ripens inner awareness (saṃvitti), and that awakened awareness culminates in mokṣa under Shiva’s grace.

Regular Linga-upāsanā—daily pūjā, japa, and dhyāna—functions as the “abhyāsa” spoken of here: by repeatedly turning the mind to Saguna Shiva, the devotee’s consciousness becomes purified and steady, opening to the highest realization.

A consistent daily discipline: Panchākṣarī japa ("Om Namaḥ Śivāya"), Linga-dhyāna, and simple Shiva worship with bhasma and/or rudrākṣa as supportive aids—done continuously rather than occasionally.