Shloka 43

दुर्वाससः तपः-प्रभावः तथा देवाः ब्रह्म-विष्ण्वोः शरणागमनम् | Durvāsā’s Tapas and the Devas’ Appeal to Brahmā and Viṣṇu

Devanagari script

दुर्वासायं शिवः साक्षात्स चक्रं हरयेऽर्पितम् । एवं साधारणमुनिं न जानीहि नृपोत्तम

Transliteration

durvāsāyaṃ śivaḥ sākṣātsa cakraṃ haraye'rpitam | evaṃ sādhāraṇamuniṃ na jānīhi nṛpottama

Translation

إن دورفاسا هو شيفا نفسه ظاهرًا للعيان؛ وهو الذي منح ذلك القرص لهَري. لذلك، يا خيرَ الملوك، لا تَعُدْ مثل هذا الناسك رجلًا عاديًا.

Word by Word

• दुर्वासायम्: this is Durvāsas
• दुर्वासायम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर्वासा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (पाठभेद/रूपम्: दुर्वासाऽयम् = दुर्वासा + अयम्)

• शिवः: Śiva
• शिवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• साक्षात्: directly, in person
• साक्षात्: Avyaya-bhāva (अव्ययभाव)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक/निश्चयार्थक (indeclinable: directly, in person)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• चक्रम्: the discus
• चक्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• हरये: to Hari
• हरये: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन

• अर्पितम्: given
• अर्पितम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: अर्प् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त (Past Passive Participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (चक्रम्) इति कर्मणि विशेषणम्

• एवम्: thus
• एवम्: Avyaya-bhāva (अव्ययभाव)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)

• साधारणमुनिम्: an ordinary sage
• साधारणमुनिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: साधारण (प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः कर्मधारयः (साधारणः मुनिः)

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (particle of negation)

• जानीहि: know/consider
• जानीहि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/लोट्), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; (आज्ञार्थे)

• नृपोत्तम: O best of kings
• नृपोत्तम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (नृपाणाम् उत्तमः)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Rudra

Mantra Metadata

Mantra: durvāsāyaṃ śivaḥ sākṣāt sa cakraṃ haraye 'rpitam | evaṃ sādhāraṇa-muniṃ na jānīhi nṛpottama

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Durvasa
• Vishnu (Hari)
• Sudarshana Chakra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse teaches that exalted sages may embody Shiva’s direct presence; honoring them with reverence purifies pride and strengthens bhakti, which supports liberation (moksha) in Shaiva understanding.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

It emphasizes Saguna Shiva’s accessibility: Shiva can be encountered not only in the Linga but also through His empowered devotees and rishis; reverence to them becomes an extension of Shiva-worship.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice humility and respectful conduct toward saints; as a daily discipline, offer a mental salutation to Shiva in all beings while repeating the Panchakshara mantra, “Om Namaḥ Śivāya,” especially before worship.