Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

प्रणवार्थपद्धतिवर्णनम्

Methodical Explanation of the Meaning of Praṇava/Om

स नारकी मम द्रोही भविष्यति न संशयः । मद्भक्तदानाद्देवेशि मत्प्रियश्च भवेद्ध्रुवम् । इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्मत्सान्निध्यमवाप्नुयात्

sa nārakī mama drohī bhaviṣyati na saṃśayaḥ | madbhaktadānāddeveśi matpriyaśca bhaveddhruvam | iha bhuktvākhilānbhogānmatsānnidhyamavāpnuyāt

لا ريب أن من يخونني يصير من أهل الجحيم. ولكن، يا إلهة الآلهة، من قدّم العطاء وخدمَ عابدي، صار محبوبًا لديّ يقينًا؛ وبعد أن ينعم هنا بكل البركات، يبلغ في النهاية حضوري ذاته.

सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्; सर्वनाम
नारकीa hell-dweller
नारकी:
कर्तृ-समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootनारकिन्/नारकी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्; विशेष्य-सम्बन्धे विधेय (predicate noun)
ममof me; my
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Gen./6th), एकवचनम्; सर्वनाम
द्रोहीa betrayer
द्रोही:
कर्तृ-समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootद्रोहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्; विधेय (predicate noun)
भविष्यतिwill become
भविष्यति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकारः (Simple Future), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negation particle)
संशयःdoubt
संशयः:
कर्तृ-समानााधिकरण/विधेय (Predicate)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्; वाक्ये ‘न संशयः’ इति स्थिरप्रयोगः
मद्-भक्त-दानात्because of giving (gifts) to my devotees
मद्-भक्त-दानात्:
अपादान/हेतु (Ablative of cause)
TypeNoun
Rootमद् (अस्मद्-प्रातिपदिक) + भक्त (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मम भक्तानां दानम्’); नपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी (Abl./5th), एकवचनम्; हेतौ ‘because of’
देवेशिO Goddess, Lady of the gods
देवेशि:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootदेवेशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचनम्; संबोधनम्
मत्-प्रियःdear to me
मत्-प्रियः:
कर्तृ-समानााधिकरण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootमत् (अस्मद्-प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मम प्रियः’); पुंलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्; विधेय-विशेषणम्
and
:
सम्बन्ध/समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
भवेत्would become; will be
भवेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट्/विधिलिङ्-रूपम् (Optative/विधिलिङ्), प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावे/क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative); निश्चयार्थे
इहhere (in this world)
इह:
अधिकरण (Adverbial location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेश/काल-अव्ययम् (adverb: here/in this world)
भुक्त्वाhaving enjoyed
भुक्त्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Absolutive; prior action)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (Gerund/Absolutive); ‘having enjoyed/consumed’
अखिलान्all
अखिलान्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया (Acc./2nd), बहुवचनम्; विशेषणम् (to भोगान्)
भोगान्enjoyments
भोगान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया (Acc./2nd), बहुवचनम्
मत्-सान्निध्यम्my presence; proximity to me
मत्-सान्निध्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमत् (अस्मद्-प्रातिपदिक) + सान्निध्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मम सान्निध्यम्’); नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (Acc./2nd), एकवचनम्
अवाप्नुयात्may attain
अवाप्नुयात्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअव-आप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Lord Shiva

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

Offering: naivedya

S
Shiva
P
Parvati

FAQs

It contrasts aparādha (betrayal of Shiva) that leads to naraka with bhakta-sevā (supporting Shiva’s devotees) that draws Shiva’s grace, culminating in sānnidhya—nearness to the Lord, a hallmark of liberation in Shaiva thought.

In Saguna worship, devotion is proven not only by offerings to the Liṅga but also by reverence toward Shiva’s living presence in His devotees; honoring bhaktas is treated as honoring Shiva Himself.

Practice bhakta-sevā as a vrata: offer food, charity, protection, or assistance to Shiva devotees—especially on Shiva days (e.g., Mahāśivarātri)—while maintaining japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and avoiding offenses.