Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 8›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 8, Shloka 1

पुष्पकविमानदर्शनम्

Vision of the Pushpaka Aerial Chariot

Devanagari script

स तस्य मध्ये भवनस्य संस्थितंमहद्विमानं मणिवज्रचित्रितम्।प्रतप्तजाम्बूनदजालकृत्रिमंददर्श वीरः पवनात्मजः कपिः।।।।

Transliteration

sa tasya madhye bhavanasya saṁsthitaṁ mahad vimānaṁ maṇivajracitritam | prataptajāmbūnadajālakṛtrimaṁ dadarśa vīraḥ pavanātmajaḥ kapiḥ ||5.8.1||

Translation

وفي وسط ذلك القصر أبصر القردُ البطلُ—هَنومان ابنُ إله الريح—مركبةً سماويةً عظيمة (فيمانا)، مزدانةً بزخارف الجواهر والماس، ذات نوافذ مشبّكة صُنعت من ذهبٍ مصقولٍ متلألئ.

Word by Word
तत्that (chariot/palace)
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-सम्भव (context: refers to विमानम्), एकवचन
अप्रमेय-अप्रतिकार-कृत्रिमम्of immeasurable, incomparable workmanship
अप्रमेय-अप्रतिकार-कृत्रिमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअप्रमेय (प्रातिपदिक) + अप्रतिकार (प्रातिपदिक) + कृत्रिम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः: ‘artificial work of immeasurable and incomparable craftsmanship’
कृतम्made
कृतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त: ‘made’
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनः/स्वतः (by oneself)
साधुexcellent
साधु:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formअव्यय; प्रशंसावाचक निपात (well/excellent)
इतिthus
इति:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यर्थक निपात (quotative)
विश्वकर्मणाby Vishvakarma
विश्वकर्मणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
दिवम्to the sky/heaven
दिवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसक-प्रयोग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गत्यर्थे कर्म (goal)
गतम्gone/reaching
गतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त: ‘gone/reaching’
वायु-पथ-प्रतिष्ठितम्placed in the aerial path
वायु-पथ-प्रतिष्ठितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक) + प्रति + √स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण ‘प्रतिष्ठित’ = established/placed; तत्पुरुषः (वायुपथे प्रतिष्ठितम्)
व्यराजत्shone
व्यराजत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √राज् (धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
आदित्य-पथस्यof the sun's path/orbit
आदित्य-पथस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (आदित्यस्य पथः)
लक्ष्मवत्splendidly/like a radiant beacon
लक्ष्मवत्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग/अव्ययवत्-प्रयोग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वत्-प्रत्ययान्त तद्धित: ‘possessing splendour; like a beacon’
Context

The courageous son of the Wind-god, Hanuman, the vanara saw the aerial chariot kept in the middle of the mansion inlaid with gems and diamonds latticed with artificial windows of barnished gold.

Characters & Entities
H
Hanumān
P
Pavana (Wind-god)
V
vimāna (Pushpaka, implied by next verse)
J
Jāmbūnada gold

FAQs

Dharma here is steadfast duty under risk: Hanumān penetrates the heart of enemy space, yet remains composed and observant, using knowledge responsibly for a righteous mission.

Entering deeper into the royal mansion complex, Hanumān sees the great vimāna placed centrally, richly ornamented.

Śaurya with vinaya (bravery with restraint): he dares much but does not become reckless or noisy.

←Previous Verse
Next Verse→