Sarga 14
अशोकवनिकाविचारः (Survey of the Aśoka Grove and its Enchanted Landscape)
सुन्दरकाण्ड
يروي السَّرْغَة 14 هبوطَ هَنومان المنضبط إلى حدود القصر ودخوله أَشوكافانيكا في بحثٍ خفيٍّ عن فايدِهي. وبسرعة حركته تهتزّ الأشجار المزهرة فتُسقط وابلًا متعدّد الألوان، وتتفرّق الطيور، ويبدو البستان كأنّ الربيع قد تجسّد. ويكثر النصّ من التشبيهات البليغة: فالأشجار كالقِمارين المهزومين، والبستان كفتاةٍ شعثاء، فيتحوّل الاضطراب الحسّي إلى دلالةٍ شعرية. ويشاهد هَنومان ترفًا مُهندَسًا: أرضيات مرصوفة بالجواهر والذهب والفضّة؛ وبركًا بدرجاتٍ مُجوّهرة وأرصفةٍ من البلّور وأحواضِ لوتسٍ وطيورٍ مائية؛ وبحيراتٍ مصطنعة وقصورًا تُنسب إلى صنعة فيشفاكَرما (Viśvakarmā). ثم يميّز شجرةَ شِمْشُبا ذهبية بارزة تحيط بها منصّاتٌ ذهبية، وتُرنّ في الريح كأجراس الخلاخيل. فيصعد إليها ويستدلّ أنّ سيتا (Sītā)، المعتادة على حياة الغابة وطقوس الغسق، قد تقصد المياه المباركة القريبة؛ فيختبئ بين الأوراق والأزهار الكثيفة، ساهرًا مترقّبًا ظهور الملكة.
Shlokas
Verse 1
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मनसा चाधिगम्य ताम्।अवप्लुतो महातेजाः प्राकारं तस्य वेश्मनः।।।।
وبعد أن تأمّل لحظة وبلغها بقلبه، وثب ذو البهاء العظيم إلى سور ذلك المسكن المحيط به.
Verse 2
स तु संहृष्टसर्वाङ्गः प्राकारस्थो महाकपिः।पुष्पिताग्रान्वसन्तादौ ददर्श विविधान् द्रुमान्।।।।सालानशोकान् भव्यांश्च चंपकांश्च सुपुष्पितान्।उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्कपिमुखानपि।।।।
وكان المهاقردُ هانومان واقفًا على سورِ الحِمى، وقد امتلأت جوارحُه سرورًا؛ فرأى عند مطلعِ الربيع أشجارًا شتّى ذات قممٍ مزهرة: السّالا والأشوكا، وشجرَ التشامباكا البهيَّ في تمامِ إزهاره، وكذلك الأُدّالاكا، وأشجارَ النّاغا، وأشجارَ المانجو التي شُبِّهت ثمارُها المحمرّة بخَطْمِ القِرد.
Verse 3
स तु संहृष्टसर्वाङ्गः प्राकारस्थो महाकपिः।पुष्पिताग्रान्वसन्तादौ ददर्श विविधान् द्रुमान्।।5.14.2।।सालानशोकान् भव्यांश्च चंपकांश्च सुपुष्पितान्।उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्कपिमुखानपि।।5.14.3।।
ورأى أشجاراً كثيرةً في أوج إزهارها: شالا، وأشوكا، وتشامباكا البهيّة، وأودّالاكا، وأشجار ناغا، وأشجار المانجو أيضاً، التي شُبِّهت ثمارُها المحمرّة بخطم القرد.
Verse 4
अथाम्रवणसञ्छन्नां लताशतसमावृताम्।ज्यामुक्त इव नाराचः पुप्लुवे वृक्षवाटिकाम्।।।।
ثم وثب هانومان إلى بستان الأشجار، كثيفًا ببساتين المانجو ومغطّى بمئات المتسلّقات، كالسهم المنطلق من وتر القوس.
Verse 5
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्।राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।।।विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।।।वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः।कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।।।प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले।मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।।।
ولمّا دخل ذلك البستان العجيب، المدوّي بأصوات الطير، المحاط من كل جانب بأشجار تلمع كالفِضّة والذهب، أبصر القرد هانومان غابةً متنوّعة الألوان، متلألئة كالشمس عند طلوعها، تعجّ بقطعان الظباء وأسراب الطيور. وكانت مطوّقةً بأشجار شتّى مثقلةٍ بالأزهار والثمار، لا تفارقها الوقواق والنحل كأنهما سكرانان بالرحيق؛ وفي زمنٍ يبهج الناس كانت تموج بالوحوش والطيور، وتدوّي بنداءات الطواويس المتباهية، وتمتلئ بجماعات لا تُحصى من مختلف الطيور.
Verse 6
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्।राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।5.14.5।।विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।5.14.6।।वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः।कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।5.14.7।।प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले।मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।5.14.8।।
أبصر هانومانُ القِردُ تلك الغابةَ العجيبة، عامرةً بالطيور وقطعانِ الظباء، متلألئةً كالشمسِ حين تشرقُ أولَ النهار.
Verse 7
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्।राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।5.14.5।।विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।5.14.6।।वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः।कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।5.14.7।।प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले।मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।5.14.8।।
وكانت مُحاطةً بأشجارٍ شتّى، وافرةِ الأزهارِ والثمار، تؤمّها على الدوامِ طيورُ الكوكيلِ والنحلُ الثملُ برحيقها.
Verse 8
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्।राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।5.14.5।।विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।5.14.6।।वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः।कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।5.14.7।।प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले।मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।5.14.8।।
وفي زمنٍ يبهجُ القلب، كان ذلك البستانُ يعجّ بالوحوشِ والطيور؛ يرنّ بصيحاتِ أسرابِ الطواويسِ الطروب، ويغصّ بجماعاتٍ لا تُحصى من ذواتِ الأجنحة المختلفة.
Verse 9
मार्गमाणो वरारोहां राजपुत्रीमनिन्दिताम्।सुखप्रसुप्तान्विहगान् बोधयामास वानरः।।।।
وبينما كان يبحثُ عن الأميرةِ الطاهرةِ ذاتِ السمتِ الرفيع، أيقظَ الفانارا الطيورَ التي كانت نائمةً في راحةٍ وهناء.
Verse 10
उत्पतद्भिर्द्विजगणैः पक्षैः सालास्समाहताः।अनेकवर्णा विविधा मुमुचुः पुष्पवृष्टयः।।।।
ولمّا طارت أسراب الطيور، ضربت أجنحتها أشجار الشالا، فأطلقت زخّاتٍ من الأزهار شتّى الألوان والأنواع.
Verse 11
पुष्पावकीर्णश्शुशुभे हनुमान् मारुतात्मजः।अशोकवनिकामध्ये यथा पुष्पमयो गिरिः।।।।
وقد تناثر عليه الزهر، تألّق هانومان—ابن إله الريح—في وسط بستان الأشوكا كأنه جبلٌ مصنوعٌ من الأزهار.
Verse 12
दिशस्सर्वाः प्रधावन्तं वृक्षषण्डगतं कपिम्।दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि वसन्त इति मेनिरे।।।।
فلما رأت الكائناتُ كلُّها القِردَ يَعْدو في كلِّ جهةٍ بين عناقيدِ الأشجار، ظنّت: «إنه الربيعُ نفسُه».
Verse 13
वृक्षेभ्यः पतितैः पुष्पैरवकीर्णा पृथग्विदैः।रराज वृक्षेभ्यः तत्र प्रमदेव विभूषिता।।।।
وهناك كانت الأرضُ، وقد تناثرت عليها أزهارٌ شتّى سقطت من الأشجار، تتلألأ كأنها فتاةٌ فتيةٌ مُزدانةٌ بالحُليّ.
Verse 14
तरस्विना ते तरवस्तरसाभिप्रकम्पिताः।कुसुमानि विचित्राणि ससृजुः कपिना तदा।।।।
حينئذٍ هزَّ القِردُ السريعُ تلك الأشجارَ هزًّا عنيفًا، فأمطرت أزهارًا عجيبةً متعدّدةَ الألوان.
Verse 15
निर्धूतपत्रशिखराः शीर्णपुष्पफला द्रुमाः।निक्षिप्तवस्त्राभरणा धूर्ता इव पराजिताः।।।।
وقد نُفِضت تيجانُها الورقيّة وتساقطت أزهارُها وثمارُها، فبدت الأشجارُ كالمقامرين المهزومين، مُجرَّدين من الثياب والحُليّ بعد خسارة الرهان.
Verse 16
हनूमता वेगवता कम्पितास्ते नगोत्तमाः।पुष्पपर्णफलान्याशु मुमुचुः पुष्पशालिनः।।।।
اهتزّت تلك الأشجار العظيمة بفعل هَنومان السريع، وهي مكلّلة بالأزهار، فأسرعت تُساقِط الأزهارَ والأوراقَ والثمار.
Verse 17
विहङ्गसङ्घैर्हीनास्ते स्कन्धमात्राश्रया द्रुमाः।बभूवुरगमाः सर्वे मारुतेव निर्धुताः।।।
وقد خلت من أسراب الطير، ولم يبق لها إلا الجذوع عونًا، فغدت تلك الأشجار جميعًا عاريةً، كأن ريحًا عاتيةً قد نفضتها.
Verse 18
निर्धूतकेशी युवतिर्यथा मृदितवर्णका।निष्पीतशुभदन्तोष्ठी नखैर्दन्तैश्च विक्षता।।।।तथा लाङ्गूलहस्तैश्च चरणाभ्यां च मर्दिता।बभूवाशोकवनिका प्रभग्नवरपादपा।।।।
وقد سُحِقت ودِيست بذَنَب هَنومان ويديه وقدميه، فغدت غابةُ الأَشوكَة—وقد تكسّرت أبهى أشجارها—كفتاةٍ شابّةٍ منفوشةِ الشعر، مطموسةِ أثرِ القِرمِز، مُكدَّمةِ الشفاهِ والأسنانِ النيّرة من القُبَل، مخدوشةِ الجسدِ بالأظفارِ والأسنان.
Verse 19
निर्धूतकेशी युवतिर्यथा मृदितवर्णका।निष्पीतशुभदन्तोष्ठी नखैर्दन्तैश्च विक्षता।।5.14.18।।तथा लाङ्गूलहस्तैश्च चरणाभ्यां च मर्दिता।बभूवाशोकवनिका प्रभग्नवरपादपा।।5.14.19।।
وهنا تتكرر الصورة السابقة: غابةُ الأَشوكَة، وقد سُحِقت بذَنَب هَنومان ويديه وقدميه وتكسّرت أبهى أشجارها، بدت كفتاةٍ شابّةٍ منكوشةِ الشعر مُكدَّمة، مُمحىً أثرُ القِرمِز عنها، وقد جُرحت شفتاها وجسدها من حبٍّ خشن.
Verse 20
महालतानां दामानि व्यथमत्तरसा कपिः।यथा प्रावृषि विन्ध्यस्य मेघजालानि मारुतः।।।।
وبقوةٍ عظيمة جعل القِردُ أشرطةَ اللِّيانِ الضخمة تتمايل، كما تُقَلِّبُ رياحُ موسمِ الأمطار سُحُبَ فيندْهيا المتراكمة.
Verse 21
स तत्र मणिभूमीश्च राजतीश्च मनोरमाः।तथा काञ्चनभूमीश्च ददर्श विचरन्कपिः।।।।
وبينما كان القرد يجول هناك، رأى أرضياتٍ بهيجةً مرصَّعةً بالجواهر، ورأى كذلك أرضياتٍ فضيةً لامعةً وممرّاتٍ من ذهب.
Verse 22
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा।महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।।।मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः।काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः।।।।फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः।नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।।।दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः।अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।।।लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः।नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।।।
ورأى بركًا شتّى الأشكال، مملوءةً بماءٍ في غاية الصفاء، مُهيّأةً هنا وهناك بدرجاتٍ نفيسةٍ مرصَّعةٍ بالجواهر. وكانت رمالها كأنها لؤلؤٌ ومرجان، وأرضياتها الداخلية تتلألأ كالكريستال؛ وتزيّنت ضفافها بأشجارٍ ذهبيةٍ ملوّنة. وفيها غياضُ اللوتس والزنابق المائية المتفتّحة، تتردّد فيها نداءاتُ طيورِ التشاكرافاكا، وضجيجُ الناتيُوها، وأصواتُ الإوزّ والبجع وطيورِ الساراسا. ومن حولها جرت جداولُ طويلةٌ تصطفّ الأشجار على جانبيها، بمياهٍ كالرحيق، مباركةٍ ومُحسَنةِ الترتيب؛ وقد انتشر المكان بمئاتِ المتسلّقات، وتغطّى بأزهارِ السانتاناكا، وازدحم بشجيراتٍ شتّى، وتزيّن بفسحاتٍ تميّزها نباتاتُ الكارافيرا.
Verse 23
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा। महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।। मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः। काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः।।5.14.23।। फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः। नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।। दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः। अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।। लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः। नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
ورأى تلك البرك—رمالها كأنها لؤلؤٌ ومرجان، وأرضياتها الداخلية من بلّورٍ متلألئ—قد ازدانت بروعة أشجارٍ ذهبيةٍ متنوّعةٍ على ضفافها.
Verse 24
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा। महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।। मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः। काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः।।5.14.23।। फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः। नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।। दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः। अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।। लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः। नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
وكانت تضمّ غياضًا من اللوتس والزنابق المائية المتفتّحة، يتردّد فيها نداءُ طيورِ التشاكرافاكا؛ وتضطرب بصيحاتِ الناتيُوها، وتمتلئ بأصواتِ البجع وطيورِ الساراسا.
Verse 25
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा।महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।।मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः।काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभितैः।।5.14.23।।फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः।नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।।दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः।अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।।लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः।नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
ومن كل جانب كانت تمتدّ قنواتٌ وجداولُ طويلةٌ تصطفّ الأشجار على ضفافها؛ ومياهها كالعَمْرِتة، مباركةٌ ومُزدانةٌ بعنايةٍ وفق نظام البستان.
Verse 26
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा।महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।।मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः।काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभितैः।।5.14.23।।फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः।नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।।दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः।अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।।लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः।नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
كانت مُسَدَّلةً بمئاتٍ من المتسلّقات المتمدّدة، مكسوّةً بعناقيد الأزهار؛ كثيفةً بشتى الشجيرات، تتخلّلها هنا وهناك نباتاتُ الكارافيرا كزينةٍ موشّاة.
Verse 27
ततोऽम्बुधरसङ्काशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम्।विचित्रकूटं कूटैश्च सर्वतः परिवारितम्।।।।शिलागृहैरवततं नानावृक्षैः समावृतम्।ददर्श हरिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम्।।।।
ثم أبصر نمرُ القِرَدة جبلاً بهيجاً، ممتدّاً بكهوفٍ صخرية، مُحاطاً بأشجارٍ شتّى الأنواع.
Verse 28
ततोऽम्बुधरसङ्काशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम्।विचित्रकूटं कूटैश्च सर्वतः परिवारितम्।।5.14.27।।शिलागृहैरवततं नानावृक्षैः समावृतम्।ददर्श हरिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम्।।5.14.28।।
ثم أبصر نمرُ القِرَدة جبلاً بهيجاً، ممتدّاً بكهوفٍ صخرية، مُحاطاً بأشجارٍ شتّى الأنواع.
Verse 29
ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः।अङ्कादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम्।।।।जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम्।वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः।।।।पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः।प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम्।।।।
ورأى القردُ العظيم المياهَ تعود في دوّاماتٍ وترتدّ؛ كأنّ حبيبةً قد سكنتْ وعادت من جديدٍ إلى حبيبها.
Verse 30
ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः।अङ्कादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम्।।5.14.29।।जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम्।वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः।।5.14.30।।पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः।प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम्।।5.14.31।।
ورآها مزدانةً بأشجارٍ انحنت أطرافها وسقطت في الماء؛ كأنها امرأةٌ غاضبةٌ تُمسَك وتُمنَع من الرحيل على يد أحبّ أقاربها.
Verse 31
ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः।अङ्कादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम्।।5.14.29।।जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम्।वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः।।5.14.30।।पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः।प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम्।।5.14.31।।
ورأى القردُ العظيم المياهَ تعود في دوّاماتٍ وترتدّ؛ كأنّ حبيبةً قد سكنتْ وعادت من جديدٍ إلى حبيبها.
Verse 32
तस्या दूरात्सपद्मिन्यो नानाद्विजगणायुताः।ददर्श हरिशार्दूलो हनुमान् मारुतात्मजः।।।।
غير بعيدٍ عن ذلك الموضع، رأى هانومان—نمرَ الفانارا وابنَ إله الريح—بركًا من اللوتس تعجّ بأسرابٍ من شتّى طيور الماء.
Verse 33
कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा।मणिप्रवरसोपानां मुक्तासिकतशोभिताम्।।।।विविधैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।प्रासादैस्सुमहद्भिश्च निर्मितैर्विश्वकर्मणा।।।।काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलङ्कृताम्।
ورأى أيضًا بحيرةً صناعيةً مستطيلةً مملوءةً بماءٍ باردٍ عذب، لها درجاتٌ مزدانةٌ بأفخر الجواهر، وضفافٌ كأنها مُنثورةٌ برملٍ من اللؤلؤ؛ تزيدها بهاءً قطعانٌ من شتّى الحيوانات، وهي مُحَلّاةٌ من كل جانبٍ ببساتين مصنوعةٍ على الفنّ وقصورٍ عظيمة، كأن فيشڤاكَرمان نفسه قد شادها.
Verse 34
कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा।मणिप्रवरसोपानां मुक्तासिकतशोभिताम्।।5.14.33।।विविधैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।प्रासादैस्सुमहद्भिश्च निर्मितैर्विश्वकर्मणा।।5.14.34।।काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलङ्कृताम्।
ويُعاد هنا وصفُ البحيرة المصنوعة، المملوءة بماءٍ باردٍ عذب، ذاتِ درجاتٍ مرصَّعةٍ بالجواهر ورمالٍ كأنها لؤلؤ. تحيط بها قطعانٌ شتّى من الحيوان وبساتينُ زاهيةٌ وقصورٌ عظيمة كأن فيشڤاكَرمان هو الذي شادها، مزدانةً من كل جانب.
Verse 35
ये केचित्पादपास्तत्र पुष्पोपगफलोपगाः।।।।सच्छत्रास्सवितर्दीकास्सर्वे सौवर्णवैदिकाः।
هناك كانت الأشجار تحمل أزهارًا وثمارًا في متناول اليد؛ وكانت المظلاتُ والمواضعُ المرتفعة للجلوس—كأنها شموسٌ واقية—قائمةً على منصّاتٍ من ذهب.
Verse 36
लताप्रतानैर्बहुभिःपर्णैश्च बहुभिर्वृताम्।।।।काञ्चनीं शिंशुपामेकां ददर्श हरियूथपः।वृतां हेममयीभिस्तु वेदिकाभिस्समन्ततः।।।।
ورأى قائدُ جموعِ القردة شجرةَ شِمْشُبا واحدةً من ذهب، مكسوّةً بكثيرٍ من عروشِ المتسلّقات وبأوراقٍ وافرة، ومحاطةً من كل جانبٍ بمنصّاتٍ ذهبية.
Verse 37
लताप्रतानैर्बहुभिःपर्णैश्च बहुभिर्वृताम्।।5.14.36।।काञ्चनीं शिंशुपामेकां ददर्श हरियूथपः।वृतां हेममयीभिस्तु वेदिकाभिस्समन्ततः।।5.14.37।।
وفي روايةٍ موازيةٍ يتكرر المشهد: يتأمل قائدُ القردة شجرةَ شِمْشُبا الذهبية الوحيدة، كثيفةَ المتسلّقات والأوراق، محاطةً من كل الجهات بمنصّاتٍ من ذهب.
Verse 38
सोऽपश्यद्भूमिभागांश्च गर्तप्रस्रवणानि च।सुवर्णवृक्षानपरान् ददर्श शिखिसन्निभान्।।।।
ورأى مساحاتٍ من الأرض وجداولَ تنبثق من العيون؛ ورأى أيضًا أشجارًا أخرى ذاتَ لمعانٍ ذهبي، متوهّجةً كالنار.
Verse 39
तेषां द्रुमाणां प्रभया मेरोरिव दिवाकरः।अमन्यत तदा वीरः काञ्चनोऽस्मीति वानरः।।।।
وبضياء تلك الأشجار ظنَّ الفانارا البطلُ حينئذٍ أنه قد صار ذهبيًّا، كالشمس تبدو مُذهَّبةً ببهاء جبل ميرو.
Verse 40
तां काञ्चनैस्तरुगणैर्मारुतेन च वीजिताम्।किङ्किणीशतनिर्घोषां दृष्ट्वा विस्मयमागमत्।।।।
فلما رآها تُهَفُّ بنسيم الريح بين صفوفٍ من الأشجار الذهبية، يتردد فيها رنينٌ كطنين مئة جرسٍ صغير، استولى العجب على هانومان.
Verse 41
स पुष्पिताग्रां रुचिरां तरुणाङ्कुरपल्लवाम्।तामारुह्य महाबाहुश्शिंशुपां पर्णसंवृताम्।।।।
وصعد هانومان عظيمُ الساعدين إلى تلك الشِّمشُبا الجميلة، وقد أزهرت قمّتُها، واكتست أغصانُها ببراعمَ غضّةٍ وأوراقٍ فتيةٍ وورقٍ كثيفٍ يحيط بها.
Verse 42
इतो द्रक्ष्यामि वैदेहीं रामदर्शनलालसाम्।इतश्चेतश्च दुःखार्तां सम्पतन्तीं यदृच्छया।।।।
«من هنا لعلّي أُبصر فايدهِي، المتلهّفة لرؤية راما، تتيه هنا وهناك، مُضنَاةً بالحزن، على ما يقتضيه القدر.»
Verse 43
अशोकवनिका चेयं दृढं रम्या दुरात्मनः।चम्पकैश्चन्दनैश्चापि वकुलैश्च विभूषिता।।।।
«إن هذه الأَشوكَفانيكا لَجَميلةٌ حقًّا—مُزَيَّنةٌ بأشجار التشامباكا والصندل والفاكولا—غير أنها ملكٌ لذاك الخبيث (رافانا).»
Verse 44
इयं च नलिनी रम्या द्विजसङ्घनिषेविता।इमां सा राममहिषी नूनमेष्यति जानकी।।।।
وهذه بركةُ اللوتسِ البهيّةُ التي تؤمّها أسرابُ الطير—لا ريبَ أنّ جانكي، ملكةَ راما، ستأتي إلى هذا الموضع.
Verse 45
सा रामा राममहिषी राघवस्य प्रिया सती।वनसञ्चारकुशला नूनमेष्यति जानकी।।।।
تلك جانكي الجميلة—حبيبةُ راغhava، وملكةُ راما، العفيفةُ الماهرةُ في السير في الغابة—لا بدّ أن تأتي إلى هنا.
Verse 46
अथवा मृगशाबाक्षी वनस्यास्य विचक्षणा।वनमेष्यति साऽर्येह रामचिन्तानुकर्शिता।।।।
أو لعلّ تلك السيدةَ النبيلةَ ذاتَ عيني الظبية، العارفةَ بهذا الغاب—تجذبها خواطرُ راما—فتأتي إلى هذا البستان.
Verse 47
रामशोकाभिसन्तप्ता सा देवी वामलोचना।वनवासे रता नित्यमेष्यते वनचारिणी।।।।
تلك الملكةُ ذاتُ العينينِ الجميلتين، المحترقةُ بحزنِها على راما—التي كانت تُؤثرُ سُكنى الغابةِ والتجوّلَ فيها دائمًا—ستأتي إلى هنا.
Verse 48
वनेचराणां सततं नूनं स्पृहयते पुरा।रामस्य दयिता भार्या जनकस्यसुता सती।।।।
لا ريبَ أنّ ابنةَ جانكا العفيفة—زوجةَ راما الحبيبة—كانت فيما مضى تتشوّق دائمًا إلى صحبةِ أهلِ الغابةِ الساكنينَ والسائرينَ فيها.
Verse 49
सन्ध्याकालमनाः श्यामा ध्रुवमेष्यति जानकी।नदीं चेमां शुभजलां सन्ध्यार्थे वरवर्णिनी।।।।
وقد انصرفتْ جانكي إلى وقت الشفق—ذات السُّمرة والبهاء—فستأتي لا محالة إلى هذا النهر ذي المياه المباركة لتؤدّي شعيرة المساء.
Verse 50
तस्याश्चाप्यनुरूपेयमशोकवनिका शुभा।शुभा या पार्थिवेन्द्रस्य पत्नी रामस्य सम्मता।।।।
ولِسيتا المباركة، زوجة راما المحبوبة، سيّد الملوك، فإنّ هذه الأشوكا-فانيكا المباركة لَموضعٌ يليق بها حقًّا.
Verse 51
यदि जीवति सा देवी ताराधिपनिभानना।आगमिष्यति साऽवश्यमिमां शिवजलां नदीम्।।।।
إن كانت تلك الملكة لا تزال حيّة—ذات الوجه الشبيه بسيّد النجوم، القمر—فستأتي حتمًا إلى هذا النهر ذي المياه المباركة.
Verse 52
एवं तु मत्वा हनुमान्महात्मा प्रतीक्षमाणो मनुजेन्द्रपत्नीम्।अवेक्षमाणश्च ददर्श सर्वं सुपुष्पिते पर्णघने निलीनः।।।।
وهكذا لمّا قدّر هانومان العظيم النفس الأمر، وهو ينتظر زوجة سيّد البشر، توارى في شجرة كثيفة الأوراق غزيرة الأزهار، وأخذ يرقب كلّ شيء بتدبّر.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Hanumān’s transition from movement to concealment: after vigorously traversing the grove, he chooses disciplined stealth—climbing the śiṃśupā and hiding in dense foliage—so the mission (locating Sītā) is not compromised by display of power.
Inner deliberation governs outer strength: Hanumān’s reasoning that Sītā may come to sacred waters at twilight shows that successful action arises from attentive intelligence, empathy for another’s habits, and devotion aligned with practical judgment.
Aśokavanikā is mapped through its boundary wall, golden śiṃśupā with surrounding golden platforms, gem-and-metal floors, lotus ponds with jeweled steps and crystal pavements, artificial lakes and mansions (Viśvakarmā), and the culturally marked twilight (sandhyā) river for ritual observance.