Shloka 20

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः।जज्ज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा।।।।

Transliteration

tās tadā saviṣair daṣṭāḥ kupitais tair mahāśilāḥ | jajjvaluḥ pāvakoddīptā bibhiduś ca sahasradhā ||

Translation

حينئذٍ، لما لُدِغت تلك الصخور العظيمة بتلك الحيّات السامّة الغاضبة، اشتعلت كأنما أُضرمت بالنار، وتفتّتت إلى ألفِ شظيّة.

Word by Word

• ताः: those
• ताः: कर्तृ (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; महाशिलाः इत्यस्य सर्वनाम

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (then)

• सविषैः: venomous
• सविषैः: करण (Karaṇa; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सविष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तैः इति विशेषणम्

• दष्टाः: bitten
• दष्टाः: कर्तृ (Karta; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दंश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) 'bitten'; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; महाशिलाः इति विशेषणम्

• कुपितैः: angry
• कुपितैः: करण (Karaṇa; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कुपित (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तैः इति विशेषणम्

• तैः: by them
• तैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; सर्पैः इत्यर्थे (by them)

• महाशिलाः: huge rocks
• महाशिलाः: कर्तृ (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: महा + शिला (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः (great rocks); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• जज्ज्वलुः: blazed
• जज्ज्वलुः: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: ज्वल् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• पावकोद्दीप्ता: kindled by fire
• पावकोद्दीप्ता: कर्तृ (Karta; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पावक + उद्दीप्त (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
• Form: तत्पुरुषसमासः (kindled by fire); उद्दीप्त = उद् + दीप्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; महाशिलाः इति विशेषणम्

• बिभिदुः: split/broke
• बिभिदुः: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: भिद् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• सहस्रधा: into a thousand pieces
• सहस्रधा: प्रकार (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रधा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (in a thousand ways/pieces)

Context

Bitten by the venomous and angry snakes, the mountain was broken into a thousand pieces by the blazing flames.

Characters & Entities

• Serpents (pannagāḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse indirectly teaches perseverance in dharmic action: obstacles may flare up violently, yet the righteous mission continues without being derailed.

What is the narrative situation?

During the dynamic descriptions around Hanumān’s leap, natural forces and beings react intensely—rocks blaze and splinter when struck by venomous serpents.

Which character virtue is emphasized?

Endurance amid disruption: the episode heightens the scale of the journey, underscoring the steadiness required for success.