Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

सूर्यानुगमनवृत्तान्तः

The Account of Following the Sun

मनश्च मे हतं भूयस्सन्निवर्त्यतु संश्रयम्।यत्नेन महता ह्यस्मिन्पुनस्सन्धाय चक्षुषी।।4.61.12।।यत्नेन महता भूयो भास्करः प्रतिलोकितः।तुल्यः पृथ्वीप्रमाणेन भास्करः प्रतिभाति नौ।।4.61.13।।

manaś ca me hataṃ bhūyaḥ sannivartyatu saṃśrayam | yatnena mahatā hy asmin punas sandhāya cakṣuṣī ||

yatnena mahatā bhūyo bhāskaraḥ pratilokitaḥ | tulyaḥ pṛthvīpramāṇena bhāskaraḥ pratibhāti nau ||

(تكرارٌ للوصف السابق:) بجهدٍ عظيم أعدتُ تثبيت بصري فرأيتُ الشمس، وقد بدت لنا واسعةً كالأرض.

यत्नेनwith effort
यत्नेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), तृतीया (Instrumental), एकवचन (singular)
महताgreat
महता:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), तृतीया (Instrumental), एकवचन (singular) — यत्नेन इति विशेषणम्
भूयःagain
भूयः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्त्यर्थक (again)
भास्करःthe Sun
भास्करः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular)
प्रतिलोकितःlooked at/seen
प्रतिलोकितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रति + लोक् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular) — भास्करः इति विशेषणम्
तुल्यःequal
तुल्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular) — भास्करः इति विशेषणम्
पृथ्वीप्रमाणेनby earth’s measure
पृथ्वीप्रमाणेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपृथ्वी + प्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया (Instrumental), एकवचन (singular); तत्पुरुषः: पृथिव्याः प्रमाणम् (measure of the earth)
भास्करःthe Sun
भास्करः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masc), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular)
प्रतिभातिappears/seems
प्रतिभाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + भा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद
नौto us two
नौ:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, द्विवचन (dual), चतुर्थी (Dative) — 'to us two'

'I protected Jatayu with my wings so that he was not burnt. I, however, got burnt miserably and fell down from the aerial region.

S
Sampāti
B
Bhāskara (Sun)
P
Pṛthvī (Earth)

FAQs

As a repeated pāṭha, it reinforces the same dharmic point: steadiness and disciplined effort are needed to restore clear perception.

The manuscript tradition presents the Sun-vision episode in a duplicated/combined form across consecutive verse numbers.

Perseverance and mental discipline (dhṛti, saṃyama).