Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

सम्पातिवृत्तान्तः

Sampāti’s Account and the Sage Niśākara

ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां प्रीतः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः।मुहूर्तमात्रान्निष्क्रम्य ततः कार्यमपृच्छत।।4.60.17।।

ṛṣis tu dṛṣṭvā māṃ prītaḥ praviṣṭaś cāśramaṃ punaḥ | muhūrta-mātrān niṣkramya tataḥ kāryam apṛcchat || 4.60.17 ||

فلمّا رآني الرِّشي سُرَّ بي، ثم دخل الأشرمَ ثانيةً؛ وبعد هنيهةٍ يسيرة خرج وسألني عن غايتي ومقصدي.

ऋषिःthe sage
ऋषिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
तुbut/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, निपात (contrast/also)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formकृदन्त (क्त्वा, absolutive/gerund), अव्ययभाव
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
प्रीतःpleased
प्रीतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√prī (धातु)
Formकृदन्त (क्त, past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ऋषिः इति विशेष्य
प्रविष्टःentered
प्रविष्टः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√viś + pra (धातु)
Formकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; finite sense 'entered'
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
आश्रमम्hermitage
आश्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootāśrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
मुहूर्तमात्रात्after/for only a moment
मुहूर्तमात्रात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootmuhūrta-mātra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मुहूर्तस्य मात्रम्), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
निष्क्रम्यhaving come out
निष्क्रम्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√kram + nis (धातु)
Formकृदन्त (क्त्वा/ल्यप्-प्रत्यय, absolutive), अव्ययभाव
ततःthen
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, तसिल्-प्रत्ययान्त
कार्यम्the matter/task
कार्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkārya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
अपृच्छतasked/enquired
अपृच्छत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√prach (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

'O gentle one! seeing your body devoid of hair I can understood that your wings have been burnt and your body bruised.

Ṛṣi (Niśākara, implied)
Ā
Āśrama (hermitage)
S
Sampāti (implied as 'me')

FAQs

It models dharmic hospitality and truthful inquiry: a wise person receives a visitor with kindness and then asks the visitor’s purpose directly.

The sage notices Sampāti, briefly goes inside, returns quickly, and asks why Sampāti has come.

The sage’s attentiveness and courtesy—he does not ignore the visitor and promptly attends to his need.