Shloka 16

हनूमद्

दूत्यम् / Hanuman’s Mediation and Lakshmana’s Appeal to Sugriva

Devanagari script

स ज्ञास्यति महावीर्यस्तव भार्यापहारिणम्।एवमुक्त्वा दनुस्स्वर्गं भ्राजमानो गतस्सुखम्।।

Transliteration

sa jñāsyati mahāvīryas tava bhāryāpahāriṇam |

evam uktvā danuḥ svargaṃ bhrājamāno gatas sukham ||

Translation

«ذلك البطلُ العظيمُ البأس سيعرِفُ من اختطف زوجتك.» ثم قال ذلك، فانطلق دانو متلألئًا، مسرورًا إلى السماء.

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-प्रातिपदिकम्; पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ); एकवचनम्

• ज्ञास्यति: will know
• ज्ञास्यति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (भविष्यत्कालः); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्

• महावीर्यः: mighty/very valiant
• महावीर्यः: कर्ता (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महावीर्य (महत् + वीर्य; प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (महत् + वीर्य)

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-प्रातिपदिकम्; षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्धः); एकवचनम्

• भार्यापहारिणम्: the one who has abducted (stolen) [your] wife
• भार्यापहारिणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भार्या + अपहारिन् (प्रातिपदिक; अप-हृ (धातु) → अपहारिन्)
• Form: पुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः (कर्म); एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (भार्यायाः अपहारिन् = wife-stealer)

• एवम्: thus, in that way
• एवम्: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम् (adverb of manner: “thus/in this way”)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: पूर्वकालिक-क्रिया (अनुबन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) → उक्त्वा (क्त्वान्त अव्यय/कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-प्रत्ययान्तम् अव्ययम् (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having said)

• दनुः: Danu (proper name)
• दनुः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: दनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; (विशेष-नाम) दनुः

• स्वर्गम्: to heaven
• स्वर्गम्: कर्म (गत्यर्थे देशः)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः (गति/देशः—destination); एकवचनम्

• भ्राजमानः: shining, glowing
• भ्राजमानः: कर्ता (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: भ्राज् (धातु) → भ्राजमान (शतृ/शानच् वर्तमान-कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कृदन्तम् (शानच्/आत्मनेपदीय-प्रयोगः); पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगः

• गतः: went, departed
• गतः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः भूतकृदन्तः; पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; (अत्र क्रियापदवत्: “went/has gone”)

• सुखम्: happily, with ease
• सुखम्: क्रियाविशेषणम् (प्रकारः)
• Type: Indeclinable
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्; क्रियाविशेषणत्वेन (accusative of manner: “happily/with ease”)

Context

'That Valiant Sugriva can spot the demon who has abducted your wife', said Danu and disappeared happily into heaven shining in brilliance.

Characters & Entities

• Danu
• Sugriva
• Rama

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is expressed as truthful reassurance and confidence in righteous agency: the just hero will discern wrongdoing (the abductor) and set matters right.

What is the narrative situation?

A brief assurance is given that the powerful hero (Rama) will be able to identify the abductor of the wife, after which the speaker departs to heaven.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s vīrya (heroic capability) and moral clarity—his capacity to recognize adharma and confront it.