Home›Ramayana›Kishkindha Kanda›Sarga 4›Shloka 13
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 13

Devanagari script

सुखार्हस्य महार्हस्य सर्वभूतहितात्मनः।ऐश्वर्येण च हीनस्य वनवासाश्रितस्य च।।रक्षसाऽपहृता भार्या रहिते कामरूपिणा।तच्च न ज्ञायते रक्षः पत्नी येनास्य सा हृता।।

Transliteration

sukhārhasya mahārhasya sarvabhūta-hitātmanaḥ | aiśvaryeṇa ca hīnasya vanavāsāśritasya ca || rakṣasā ’pahṛtā bhāryā rahite kāmarūpiṇā | tac ca na jñāyate rakṣaḥ patnī yenāsya sā hṛtā ||

Translation

مع أنّه أهلٌ للراحة ولعظيم الإكرام، وروحه قائمةٌ على خير جميع الكائنات، فقد حُرم السلطان ولجأ إلى سكنى الغابة. وفي غيبتنا اختطفَت زوجتَه رَاكْشَسَةٌ متحوّلُ الهيئة؛ ولا يُعرَف بعدُ أيُّ شيطانٍ هو الذي سلب قرينته.

Word by Word
सुखार्हस्यof one deserving comfort
सुखार्हस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootसुखार्ह (प्रातिपदिक) = सुख + अर्ह
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Genitive singular, masculine); विशेषणम्
महार्हस्यof the highly worthy / venerable
महार्हस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootमहार्ह (प्रातिपदिक) = महत् + अर्ह
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Genitive singular, masculine); विशेषणम्
सर्वभूतहितात्मनःof him whose nature is the welfare of all beings
सर्वभूतहितात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootसर्वभूतहितात्मन् (प्रातिपदिक) = सर्व + भूत + हित + आत्मन्
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Genitive singular, masculine); बहुव्रीहिः विशेषणम्
ऐश्वर्येणby wealth / sovereignty
ऐश्वर्येण:
करण (Instrument/means)
TypeNoun
Rootऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular, neuter)
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
हीनस्यof the deprived / bereft
हीनस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक; कृदन्त-भावः from √हा)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Genitive singular, masculine); विशेषणम्
वनवासाश्रितस्यof one who has taken refuge in forest-dwelling
वनवासाश्रितस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootवनवासाश्रित (प्रातिपदिक) = वनवास + आश्रित
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Genitive singular, masculine); विशेषणम्
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
रक्षसाby a rākṣasa (demon)
रक्षसा:
कर्तृ (Agent in passive)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular, neuter; used for ‘by a demon’)
अपहृताabducted / carried off
अपहृता:
कर्म (Patient; in passive as subject)
TypeVerb
Rootअप-√हृ (धातु) → अपहृत (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः past passive participle); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, feminine); कर्मणि प्रयोगे
भार्याwife
भार्या:
कर्म (Patient; subject of passive)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, feminine)
रहितेin (his/our) absence
रहिते:
अधिकरण (Locus/condition)
TypeAdjective
Rootरहित (प्रातिपदिक; कृदन्त-भावः)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (Locative singular, masculine); विशेषणम् (implied: ‘when he/they were absent’)
कामरूपिणाby one who can assume forms at will
कामरूपिणा:
कर्तृ (Agent in passive)
TypeAdjective
Rootकामरूपिन् (प्रातिपदिक) = काम + रूपिन्
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular, masculine); विशेषणम् (of the rākṣasa)
तत्that (fact)
तत्:
कर्म (Object/content)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Nom./Acc. singular, neuter); अत्र विषय-निर्देशः
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
नnot
न:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negation particle)
ज्ञायतेis known / is ascertained
ज्ञायते:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Root√ज्ञा (धातु)
Formलट्-लकारः (Present); आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd person singular); कर्मणि प्रयोगः (passive)
रक्षः(which) rākṣasa / demon
रक्षः:
सम्बोधन/विषय (Address/topic)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, neuter); संबोधन-प्रायः/विषय-निर्देशः
पत्नीwife
पत्नी:
कर्म (Patient; subject of passive in next clause)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, feminine); भार्या-पर्यायः
येनby whom
येन:
कर्तृ (Agent in passive; ‘by whom’)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular); सम्बन्ध-प्रश्नार्थः
अस्यof him / his
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Genitive singular, masculine)
साshe
सा:
कर्म (Patient; subject of passive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, feminine)
हृताhas been taken away / stolen
हृता:
क्रिया (Predicate; passive result)
TypeVerb
Root√हृ (धातु) → हृत (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः past passive participle); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, feminine); कर्मणि प्रयोगे
Context

'This man who should have lived in comfort and in reverence, one who was worthy of all the well-wishers lost his wealth and was banished into the forest. He is now deprived of his wife kidnapped by an unknown demon who could assume any form at will.

Characters & Entities
R
Rama
S
Sita
R
Rakshasa (unnamed here)

FAQs

Adharma is identified as violation of marital sanctity and safety; dharma demands the restoration of justice for the wronged and protection of the vulnerable.

Lakṣmaṇa explains to Hanumān (for Sugrīva) that Sītā has been abducted by an unknown, shape-shifting rākṣasa during their absence.

Rāma’s universal benevolence (sarvabhūta-hita) contrasted with the rākṣasa’s deceit and lawlessness—clarifying who stands with dharma.

←Previous Verse
Next Verse→