Shloka 21

वानरसेनामोचनम् / Mobilization of the Vanara Hosts

Devanagari script

अस्तं गच्छति यत्रार्कस्तस्मिन्गिरिवरे स्थिताः।सन्तप्त हेममहाभासस्तस्मात्कोट्यो दश च्युताः।।।।

Transliteration

astaṃ gacchati yatrārkas tasmin girivare sthitāḥ |

santapta-hemamahābhāsas tasmāt koṭyo daśa cyutāḥ ||

Translation

ومن ذلك الجبل الفاضل في الناحية التي تغرب فيها الشمس، انطلقت عشرةُ كُروراتٍ من القردة، متلألئين كذهبٍ مُذاب.

Word by Word

• अस्तम्: to setting (west); to sunset
• अस्तम्: कर्म (Goal)
• Type: Noun
• Root: अस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; 'अस्तं गच्छति' = 'sets'

• गच्छति: goes
• गच्छति: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: सम्बन्ध (Relative)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (where)

• अर्कः: the sun
• अर्कः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• गिरिवरे: on the best mountain
• गिरिवरे: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: गिरिवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः: गिरिणां वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• स्थिताः: stationed
• स्थिताः: कर्ता (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √स्था + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सन्तप्तहेममहाभासः: shining like molten gold
• सन्तप्तहेममहाभासः: कर्ता (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सन्तप्त-हेम-महा-भास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (छान्दस/पाठभेद: -भासः for -भासाः); समासः: सन्तप्तं हेम इव महाभासाः (बहुपद-कर्मधारय)

• तस्मात्: from there
• तस्मात्: अपादान (Source)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• कोट्यः: crores
• कोट्यः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• दश: ten
• दश: विशेषण (Qualifier of koṭyaḥ)
• Type: Adjective
• Root: दशन् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्याविशेषण, अव्ययवत् (indeclinable numeral in many contexts)

• च्युताः: departed; fallen away
• च्युताः: क्रिया (Result/state)
• Type: Adjective
• Root: √च्यु + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Context

Ten crores of monkeys shining like pure molten gold, staying on the best of mountains where the Sun sets moved towards Kishkinda.

Characters & Entities

• Sun (Arka)
• vānaras (monkeys)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown through collective commitment: many groups, from many regions, answer the call to uphold truth and restore what is right.

What is the narrative situation?

Another vast contingent of the vānaras, described with luminous imagery, sets out from a western mountain region to join the larger gathering.

Which character virtue is emphasized?

Unity and reliability—answering an alliance-duty without delay.