Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

शैलोपलप्रस्खलमानवेगाश्शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः।गुहासु सन्नादितबर्हिणासुहारा विकीर्यन्त इवावभान्ति।।

śailopala-praskhalamāna-vegāḥ śailottamānāṃ vipulāḥ prapātāḥ | guhāsu sannādita-barhiṇāsu hārā vikīryanta ivāvabhānti ||

على أبهى الجبال، تنحدر شلالاتٌ عظيمة، تتعثر شدتها على صفائح الصخر، وتجري في كهوفٍ يدوّي فيها نداءُ الطواويس؛ فتبدو كعقودِ لؤلؤٍ انقطعت وتناثرت.

शैलोपलप्रस्खलमानवेगाःhaving speed caused by slipping over rocks
शैलोपलप्रस्खलमानवेगाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशैल + उपल + प्रस्खलमान + वेग (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); बहुपद-समासः—शैलोपलेषु प्रस्खलमानः (प्र+स्खल् धातु, शानच्) यस्य सः; ‘वेग’ प्रधान
शैलोत्तमानाम्of the best mountains
शैलोत्तमानाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशैल + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन (Plural); समासः—शैलानाम् उत्तमाः (best of mountains)
विपुलाःlarge, extensive
विपुलाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
प्रपाताःwaterfalls
प्रपाताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
गुहासुin caves
गुहासु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन (Plural)
सन्नादितबर्हिणासुin (caves) resounding with peacocks
सन्नादितबर्हिणासु:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसन् + नादित (नद् धातु, णिच् + क्त; कृदन्त) + बर्हिण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन (Plural); समासः—बर्हिणैः (मयूरैः) सन्नादिताः (loudly resounding) यासु (गुहासु)
हाराःgarlands, necklaces
हाराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
विकीर्यन्तेare scattered
विकीर्यन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + कीर् (कीर् धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural); आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोग-सदृश अर्थः ‘are scattered’
इवas if
इव:
Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय
अवभान्तिappear, shine forth
अवभान्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + भा (भा धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural); परस्मैपद

'The waterfalls rushing down the rocks on the huge mountains and flowing through caves, and peacocks singing create an image of broken and scattered chains of pearls.

P
Peacocks (barhin)
C
Caves (guhā)

FAQs

It intimates impermanence: even what looks like ornament (pearls) may be ‘broken and scattered’; dharma counsels humility and non-attachment amid changing conditions.

A sensory monsoon image: roaring waterfalls, rocky cascades, and echoing caves with peacocks calling.

Humility (amānitva): beauty and power are depicted as transient patterns, encouraging modesty.