Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

प्रस्रवणगिरिवासवर्णनम्

Residence on Mount Prasravana; Counsel during the Rains

यथोक्तमेतत्तव सर्वमीप्सितंनरेन्द्र कर्ता न चिराद्धरीश्वरः।शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान्जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः4.27.47।।

yathoktam etat tava sarvam īpsitaṃ

narendra kartā na cirād dharīśvaraḥ |

śaratpratīkṣaḥ kṣamatām imaṃ bhavān

jalaprapātaṃ ripunigrahe dhṛtaḥ || 4.27.47 ||

كما قلتَ يا أيها الملك: لن يلبث سيّدُ الفانارا أن يُنجز كلَّ ما تشتهي. فاثبتْ لقهر العدوّ، وانتظرْ الخريفَ واحتملْ هذا الفصلَ الذي تنهمر فيه المياهُ اندفاعًا.

yathā-uktamas stated
yathā-uktam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + √vac (वच् धातु) + kta (क्त)
FormAvyayībhāva: यथा + उक्तम्; functions adverbially ‘as said’; indeclinable usage
etatthis
etat:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootetad (एतद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (प्रथमा), Singular; subject of (asti implied) / apposition with sarvam īpsitam
tavayour
tava:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Roottvad (त्वद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive (षष्ठी), Singular; 2nd person pronoun
sarvamall
sarvam:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (प्रथमा), Singular; in apposition with etat
īpsitamdesired, wished-for
īpsitam:
Karta (कर्ता/subject qualifier)
TypeAdjective
Root√āp (आप्/ईप्स् desiderative stem īps) + kta (क्त)
FormKṛdanta PPP (क्त), Neuter, Nominative (प्रथमा), Singular; qualifies sarvam/etat
narendraO king
narendra:
Sambodhana (सम्बोधन/address)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa ‘indra among men’; Masculine, Vocative (सम्बोधन), Singular
kartādoer, one who will do
kartā:
Karta (कर्ता/predicative agent)
TypeNoun
Root√kṛ (कृ धातु) + tṛ (तृच्)
FormAgent noun (कर्तृ-प्रत्यय तृच्), Masculine, Nominative (प्रथमा), Singular; predicate of dharīśvaraḥ
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध)
cirātafter long; (with na) soon
cirāt:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootcira (प्रातिपदिक)
FormAblative used adverbially (पञ्चमी-अव्ययीभाव), ‘after long (time)’; with na = ‘not long’
dharīśvaraḥthe lord of the earth (king)
dharīśvaraḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootdharī (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa ‘lord of the earth’; Masculine, Nominative (प्रथमा), Singular; subject of (bhaviṣyati/asti implied) with kartā
śarat-pratīkṣaḥwaiting for autumn
śarat-pratīkṣaḥ:
Karta (कर्ता/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootśarat (प्रातिपदिक) + pratīkṣa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa ‘waiting for autumn’; Masculine, Nominative (प्रथमा), Singular; qualifies bhavān
kṣamatāmlet (you) forgive/permit
kṣamatām:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṣam (क्षम धातु)
FormImperative (लोट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular; Ātmanepada; polite injunction ‘let (him) forgive/allow’
imamthis
imam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootidam (इदम् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (द्वितीया), Singular; object of kṣamatām
bhavānyou (hon.)
bhavān:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootbhavat (भवत् प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा), Singular; honorific 2nd person pronoun
jala-prapātamwaterfall, downpour
jala-prapātam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootjala (प्रातिपदिक) + prapāta (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa ‘fall/flow of water’; Masculine, Accusative (द्वितीया), Singular; object of kṣamatām (metaphor: ‘this downpour/flow’)
ripu-nigrahein the suppression of enemies
ripu-nigrahe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootripu (प्रातिपदिक) + nigraha (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa ‘subjugation of enemies’; Locative (सप्तमी), Singular; purpose/occasion locus
dhṛtaḥresolved, determined
dhṛtaḥ:
Karta (कर्ता/subject qualifier)
TypeAdjective
Root√dhṛ (धृ धातु) + kta (क्त)
FormKṛdanta PPP (क्त), Masculine, Nominative (प्रथमा), Singular; qualifies bhavān (or implied ‘you are resolved’)

Sinless Rama, the delight of the Raghus made an agreement with Sugriva and then spoke appropriately to Lakshmana, his obedient brother and enhancer of glory:

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma
S
Sugrīva (harīśvara)
A
Autumn (śarat)

FAQs

Dharma is patience grounded in trust and truth: Lakṣmaṇa urges Rāma to endure seasonal obstacles while remaining resolute in the righteous goal of defeating adharma.

Lakṣmaṇa reassures Rāma that Sugrīva will soon act and asks him to tolerate the monsoon’s torrents until autumn enables action.

Lakṣmaṇa’s steady reassurance and practical wisdom—supporting Rāma with confidence, restraint, and strategic clarity.