Shloka 24

कबन्धमोक्षः—सुग्रीवमैत्र्युपदेशः

Kabandha’s Release and Counsel to Befriend Sugriva

Devanagari script

स नदीर्विपुलान्शैलान् गिरिदुर्गाणि कन्दरान्।।।।अन्वीक्ष्य वानरैस्सार्धं पत्नीं तेऽधिगमिष्यति।

Transliteration

sa nadīr vipulān śailān giridurgāṇi kandarān | anvīkṣya vānaraḥ-sārdhaṃ patnīṃ te 'dhigamiṣyati ||

Translation

ومع القِرَدةِ سيُفَتِّشُ الأنهارَ والجبالَ الفسيحةَ وحصونَ الجبالِ والمغاورَ، وسيعثرُ على زوجتِك.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)

• नदीः: rivers
• नदीः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम्

• विपुलान्: broad/large
• विपुलान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifier)

• शैलान्: mountains
• शैलान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम्

• गिरिदुर्गाणि: mountain-forts/strongholds
• गिरिदुर्गाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + दुर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (giriṇāṃ durgāṇi = mountain-forts/strongholds)

• कन्दरान्: caverns
• कन्दरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम्

• अन्वीक्ष्य: having searched/inspected
• अन्वीक्ष्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: अनु-ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive); पूर्वकालिकक्रिया (having done)

• वानरैः: with monkeys
• वानरैः: Sahakāraka (सहकारक)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), बहुवचनम्

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sahakāraka (सहकारक)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; सहार्थक-अव्ययम् (indeclinable of accompaniment)

• पत्नीम्: wife/consort
• पत्नीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)

• अधिगमिष्यति: will find/attain
• अधिगमिष्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि-गम् (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्

Context

Along with his monkeys, he will search all rivers, mountains and caves and will find out your consort.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Vānara hosts
• Rivers (nadī)
• Mountains (śaila)
• Caves (kandara)
• Sītā (implied as Rāma’s patnī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Collective effort for a righteous cause: Dharma is strengthened when communities unite to restore justice and protect the wronged.

What is the narrative situation?

Rāma is assured that Sugrīva, supported by the vānaras, will conduct a wide search across difficult terrain to locate Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Perseverance and leadership in service: organized, tireless searching for the sake of dharma.