Shloka 33

सीतान्वेषणविलापः

Rama’s Lament and Search for Sita

Devanagari script

नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ।भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ।।3.60.33।।

Transliteration

nūnaṃ vikṣipyamāṇau tau bāhū pallavakomalaū | bhakṣitau vepamānāgraū sahastābharaṇāṅgadau || 3.60.33 ||

Translation

لا ريب أنه تخيّل ذراعَيها—رقيقين كالغصون الغضّة، وأطراف الأصابع ترتجف، مزدانين بالأساور والحُليّ على العضد—قد التُهِما وهما يتخبطان في الصراع.

Word by Word

• नूनम्: surely, indeed
• नूनम्: सम्बन्ध/भाववाचक (sentence-level modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; निश्चयार्थक-अव्ययम् (indeclinable particle of certainty: “surely/indeed”)

• विक्षिप्यमाणौ: being flung about / being tossed
• विक्षिप्यमाणौ: कर्म (describing the affected entity)
• Type: Adjective
• Root: वि + क्षिप् (धातु) → विक्षिप्यमाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शतृ/शानच्-प्रत्ययान्तः (present passive participle); पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; विशेषणम् (qualifying “बाहू”)

• तौ: those two
• तौ: कर्तृ/आश्रय (coreferential with subject “बाहू”)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम् (demonstrative pronoun: “those two”)

• बाहू: two arms
• बाहू: कर्तृ/आश्रय (subject/topic: “the two arms”)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम् (nominative dual)

• पल्लवकोमलौ: tender like sprouts/leaves
• पल्लवकोमलौ: विशेषण (attribute of the subject)
• Type: Adjective
• Root: पल्लव + कोमल (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: कर्मधारय-समासः (पल्लव इव कोमलौ); पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; विशेषणम् (qualifying “बाहू”)

• भक्षितौ: eaten, devoured
• भक्षितौ: कर्म (state/result on the subject)
• Type: Adjective
• Root: भक्ष् (धातु) → भक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle, -क्त); पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; विशेषणम् (qualifying “बाहू”)

• वेपमानाग्रौ: having trembling tips
• वेपमानाग्रौ: विशेषण (attribute of the subject)
• Type: Adjective
• Root: वेपमान + अग्र (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थक-समासः (वेपमानम् अग्रं यस्य/ययोः); ‘वेपमान’ = वर्तमानकाले कर्तरि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्तः (present active participle of √वेप् “to tremble”); पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; विशेषणम् (qualifying “बाहू”)

• सहस्ताभरणाङ्गदौ: adorned with bracelets/armlets (hand-ornaments)
• सहस्ताभरणाङ्गदौ: विशेषण (attribute of the subject)
• Type: Adjective
• Root: स + हस्त + आभरण + अङ्गद (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: तत्पुरुष-समासः; विग्रहः: हस्ते आभरणानि अङ्गदानि च यस्य/ययोः (with hand-ornaments, armlets); पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; विशेषणम् (qualifying “बाहू”)

Context

Her arms, delicate like tender leaves, their tips (fingers) quivering, adorned with armlets and bracelets have surely been eaten away.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The dharmic worldview treats violence against the innocent as a collapse of moral order; Rāma’s vivid lament highlights the duty to resist adharma and protect the righteous.

What is the narrative situation?

Rāma’s fear escalates into detailed images of Sītā struggling and being harmed.

Which character virtue is emphasized?

Moral sensitivity—Rāma is not indifferent to suffering; his grief testifies to his ethical awareness.