Shloka 30

शरभङ्गाश्रमगमनम् तथा इन्द्रदर्शनम्

Approach to Sarabhanga’s Hermitage and the Vision of Indra

Devanagari script

त्वयाऽहं पुरुषव्याघ्र धार्मिकेण महात्मना।समागम्य गमिष्यामि त्रिदिवं देवसेवितम्।।3.5.30।।

Transliteration

tvayā 'haṃ puruṣavyāghra dhārmikeṇa mahātmanā |

samāgamya gamiṣyāmi tridivaṃ devasevitam ||3.5.30||

Translation

يا نمرَ الرجال، بعد أن ألقاك—وأنت البارُّ العظيمُ النفس—سأمضي إلى السماء، إلى العالم الذي تؤمّه الآلهة وتخدمه.

Word by Word

• त्वया: with you/by you
• त्वया: सह/करण (instrument/association)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुरुषव्याघ्र: O best of men
• पुरुषव्याघ्र: सम्बोधन (vocative)
• Type: Noun
• Root: पुरुष + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (पुरुषः एव व्याघ्रः = tiger among men)

• धार्मिकेण: by the righteous one
• धार्मिकेण: विशेषण (करण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धार्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (त्वया-विशेषण)

• महात्मना: by the great-souled (one)
• महात्मना: विशेषण/सह (apposition to त्वया)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक; महा + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महान् आत्मा यस्य = great-souled)

• समागम्य: having met
• समागम्य: पूर्वकाल (absolutive)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √गम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): 'having met'

• गमिष्यामि: I will go
• गमिष्यामि: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• त्रिदिवम्: to heaven
• त्रिदिवम्: कर्म (destination)
• Type: Noun
• Root: त्रि + दिव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (त्रयाणां दिवां समाहारः/त्रिदिव = heaven)

• देवसेवितम्: frequented by the gods
• देवसेवितम्: विशेषण (त्रिदिव-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देव + सेवित (कृदन्त; √सेव् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (देवैः सेवितम् = frequented by gods)

Context

O Rama, the best of men ! (only) after seeing a great, virtuous soul like you shall I go to heaven, the abode of the gods.

Characters & Entities

• Sarabhanga
• Rama
• Tridiva (heaven)
• Devas (gods)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as the highest honor: meeting a truly righteous person is treated as more weighty than immediate celestial reward.

What is the narrative situation?

Śarabhaṅga explains that he delayed his departure to heaven in order to meet Rāma first.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s dharmic greatness (dhārmikatā) as recognized by a sage, and Śarabhaṅga’s value for righteous association.