Home›Ramayana›Aranya Kanda›Sarga 35›Shloka 20
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 20

मारीचाश्रमगमनम्

Ravana’s Journey to Maricha’s Hermitage

Devanagari script

पाण्डुराणि विशालानि दिव्यमाल्ययुतानि च।तूर्यगीताभिजुष्टानि विमानानि समन्ततः।।3.35.19।।तपसा जितलोकानां कामगान्यभिसम्पतन्।गन्धर्वाप्सरसश्चैव ददर्श धनदानुजः।।3.35.20।।

Transliteration

pāṇḍurāṇi viśālāni divyamālyayutāni ca |

tūryagītābhijuṣṭāni vimānāni samantataḥ ||3.35.19||

tapasā jitalokānāṃ kāmagāny abhisampatan |

gandharvāpsarasaś caiva dadarśa dhanadānujaḥ ||3.35.20||

Translation

وبينما كان يمضي مسرعًا، أبصر أخو كُبيرا الأصغر من كل جانب فيماناتٍ فسيحةً ذاتَ بياضٍ مشرق، مُزدانةً بأكاليلَ سماوية، يملؤها رنينُ الآلاتِ والغناء؛ مركباتٍ تسيرُ حيثُ يشاء الراكب، لأناسٍ نالوا العوالمَ العليا بقوةِ التَّبَس (الزهد). ورأى أيضًا الغندهرفا والأبساراس.

Word by Word
पाण्डुराणिpale, whitish
पाण्डुराणि:
कर्म-विशेषणम् (qualifier of object)
TypeAdjective
Rootपाण्डुर (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, बहुवचनम् (Nom./Acc. pl. neut.)
विशालानिlarge, vast
विशालानि:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootविशाल (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, बहुवचनम् (Nom./Acc. pl. neut.)
दिव्यdivine
दिव्य:
समासाङ्ग (compound member)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपदम्; विशेषणम् (in compound)
माल्यgarland, wreath
माल्य:
समासाङ्ग
TypeNoun
Rootमाल्य (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपदम्; नपुंसकलिङ्गम् (in compound)
युतानिjoined with, endowed with
युतानि:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootयुत (कृदन्त; √युज् (धातु) + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, बहुवचनम् (Nom./Acc. pl. neut.)
दिव्यमाल्ययुतानिendowed with divine garlands
दिव्यमाल्ययुतानि:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootदिव्य + माल्य + युत (समासः)
Formतत्पुरुषसमासः (सप्तमी/तृतीया-समर्थः अर्थः: दिव्यैः माल्यैः युतानि); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम् (Nom./Acc. pl. neut.)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
तूर्यmusical instrument
तूर्य:
समासाङ्ग
TypeNoun
Rootतूर्य (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपदम्; नपुंसकलिङ्गम् (in compound)
गीतsong, singing
गीत:
समासाङ्ग
TypeNoun
Rootगीत (प्रातिपदिक/कृदन्त; √गै (धातु) + क्त)
Formसमासपूर्वपदम्; नपुंसकलिङ्गम् (in compound)
अभिजुष्टानिfrequented by, filled with
अभिजुष्टानि:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootअभिजुष्ट (कृदन्त; अभि + √जुष् (धातु) + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, बहुवचनम् (Nom./Acc. pl. neut.)
तूर्यगीताभिजुष्टानिresounding with instrumental music and song
तूर्यगीताभिजुष्टानि:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootतूर्य + गीत + अभिजुष्ट (समासः)
Formतत्पुरुषसमासः (तूर्यगीतैः अभिजुष्टानि—instrumental sense); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम् (Nom./Acc. pl. neut.)
विमानानिaerial chariots, vimānas
विमानानि:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootविमान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया विभक्तिः, बहुवचनम् (Acc. pl. neut.)
समन्ततःon all sides, all around
समन्ततः:
अधिकरण (locative sense: all around)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)
तपसाby penance, through austerity
तपसा:
करण (instrument/means)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्; तृतीया विभक्तिः, एकवचनम् (Instr. sg.)
जितconquered
जित:
समासाङ्ग
TypeAdjective
Rootजित (कृदन्त; √जि (धातु) + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); समासपूर्वपदम् (in compound)
लोकानाम्of the worlds
लोकानाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्; षष्ठी विभक्तिः, बहुवचनम् (Gen. pl.)
जितलोकानाम्of those (vimānas) belonging to conquerors of worlds
जितलोकानाम्:
सम्बन्ध (genitive qualifier of विमाना-)
TypeAdjective
Rootजित + लोक (समासः)
Formबहुव्रीहिसमासः (येषां लोकाः जिताः ते—‘whose worlds are conquered’); षष्ठी विभक्तिः, बहुवचनम् (Gen. pl.)—विमानानाम् विशेषणम्
कामdesire, wish
काम:
समासाङ्ग
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपदम् (in compound)
गानिgoing, moving
गानि:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootग (कृदन्त; √गम् (धातु) + णिनि/अण्-प्रत्यय (ग) → ‘going’)
Formकृदन्त-प्रातिपदिक (agentive/characteristic); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम् (Nom./Acc. pl. neut.)
कामगानिmoving as one wishes, wish-going
कामगानि:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootकाम + ग (समासः)
Formतत्पुरुषसमासः (कामं गच्छन्ति—‘go as desired’); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम् (Nom./Acc. pl. neut.)—विमानानि विशेषयति
अभिसम्पतन्was flying towards / moving swiftly
अभिसम्पतन्:
क्रिया (main action: moving/flying)
TypeVerb
Rootअभि + सम् + √पत् (धातु)
Formलट्-लकारः (present); परस्मैपदम्; प्रथमा पुरुषः, एकवचनम्; वर्तमानकाले ‘अभिसम्पतति’ इत्यर्थे—काव्ये लट्-प्रयोगः (historic present)
गन्धर्वGandharvas (celestial musicians)
गन्धर्व:
समासाङ्ग
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपदम् (in compound)
अप्सरसःApsarases (celestial nymphs)
अप्सरसः:
कर्ता (co-agent/attendant)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्; प्रथमा विभक्तिः, बहुवचनम् (Nom. pl.)
गन्धर्वाप्सरसःGandharvas and Apsarases
गन्धर्वाप्सरसः:
कर्ता (associated beings)
TypeNoun
Rootगन्धर्व + अप्सरस् (समासः)
Formद्वन्द्वसमासः (इतरेतर-द्वन्द्वः); प्रथमा विभक्तिः, बहुवचनम् (Nom. pl.)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
एवindeed, also
एव:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपातः (particle of emphasis)
चैवand also / and indeed
चैव:
समुच्चय/अवधारण
TypeIndeclinable
Rootच + एव (सन्धिः)
Formअव्ययद्वय-सन्धिः; समुच्चय + अवधारण
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (main verb: saw)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect); परस्मैपदम्; प्रथमा पुरुषः, एकवचनम् (3rd sg.)
धनदKubera (giver of wealth)
धनद:
समासाङ्ग
TypeNoun
Rootधनद (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपदम्; पुंलिङ्गम् (Kubera)
अनुजःyounger brother
अनुजः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootअनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्; प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् (Nom. sg.)
धनदानुजःthe younger brother of Kubera
धनदानुजः:
कर्ता (subject: Rāvaṇa)
TypeNoun
Rootधनद + अनुज (समासः)
Formतत्पुरुषसमासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: धनदस्य अनुजः); पुंलिङ्गम्; प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् (Nom. sg.)
Context

(It was ) full of small floats, flocks of swans, kraunchas, sarasas cackling in the ponds, with great joy. It had stretches of vaidurya stones on the shore and shone with the radiance of the sea;

Characters & Entities
R
Rāvaṇa (dhanadānuja)
K
Kubera (Dhanada)
V
vimānas (aerial chariots)
T
tapas (austerity)
G
gandharvas
A
apsarases
T
tūrya (instruments)
G
gīta (song)

FAQs

The verse links attainment (higher worlds, celestial vehicles) to tapas—disciplined effort. In Ramayana ethics, merit is earned through self-restraint and truth-aligned practice, not seized through force; it implicitly critiques those who pursue desire without dharma.

As Rāvaṇa moves swiftly, he witnesses celestial vimānas associated with ascetics who have gained lofty realms through penance, along with gandharvas and apsarases—reinforcing the supernatural scale of the journey.

The virtue emphasized is tapas (austerity) as a dharmic means of achievement—contrasted with adharma-driven acquisition. The verse praises earned spiritual merit rather than inherited or coerced power.

←Previous Verse
Next Verse→