Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Supremacy of Hari-Bhakti in Kali-yuga; Warnings on Sensual Attachment; Praise of Brāhmaṇas, Purāṇa-Listening, and Gaṅgā

जन्मजन्म हृषीकेश सेवनं यैः कृतं द्विजाः । द्विजे दत्तं हुतं वह्नौ विरतिस्तत्र तत्र हि

janmajanma hṛṣīkeśa sevanaṃ yaiḥ kṛtaṃ dvijāḥ | dvije dattaṃ hutaṃ vahnau viratistatra tatra hi

يا براهمة، الذين خدموا هريشيكيشا (Hṛṣīkeśa) ولادةً بعد ولادة—تُرى فيهم مرارًا عطايا تُمنح للدفِجَة (dvija)، وقرابين تُسكب في النار، وروحُ الزهد وضبط النفس حقًّا.

जन्म-जन्मbirth after birth
जन्म-जन्म:
Adhikarana (अधिकरण) / Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva (अव्ययीभाव) used adverbially; sense: repetition 'birth after birth' (पुनरुक्ति-अर्थे अव्ययवत्)
हृषीकेश-सेवनम्service/worship of Hṛṣīkeśa (Viṣṇu)
हृषीकेश-सेवनम्:
Karma (कर्म) of 'कृतम्'
TypeNoun
Rootहृषीकेश (प्रातिपदिक) + सेवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: 'हृषीकेशस्य सेवनम्'
यैःby whom / by those who
यैः:
Karana (करण) / Agent-instrument (तृतीया-कर्तृसाधनभाव)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन); relative pronoun
कृतम्done, performed
कृतम्:
Kriya (क्रिया) / Predicative participle (भावे/कर्मणि प्रयोग)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त); Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1st/2nd), Singular (एकवचन); agrees with 'सेवनम्'
द्विजाःO twice-born (brāhmaṇas)
द्विजाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (8th/सम्बोधन), Plural (बहुवचन)
द्विजेin/for a brāhmaṇa
द्विजे:
Sampradana/Adhikarana (सम्प्रदान/अधिकरण) (recipient-location sense: 'in/for a brāhmaṇa')
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
दत्तम्given (as charity)
दत्तम्:
Kriya (क्रिया) (predicative participle)
TypeVerb
Rootदा (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त); Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative, Singular; ellipsis of object like 'दानम्/द्रव्यम्'
हुतम्offered (into fire)
हुतम्:
Kriya (क्रिया) (predicative participle)
TypeVerb
Rootहु (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त); Neuter, Nominative/Accusative, Singular; ellipsis of 'हविः/आहुतिः'
वह्नौin the fire
वह्नौ:
Adhikarana (अधिकरण) (locus of offering)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
विरतिःcessation, abstention, detachment
विरतिः:
Karta (कर्ता) / Subject (of implied 'अस्ति/भवति')
TypeNoun
Rootविरति (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण) (adverbial location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
FormIndeclinable adverb (अव्यय-क्रियाविशेषण); deictic locative
तत्रthere (in that very matter)
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
FormIndeclinable adverb (अव्यय-क्रियाविशेषण); repetition for emphasis
हिindeed, surely
हि:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
FormIndeclinable particle (निपात); emphasis/indeed

Unspecified (context-dependent within Svargakhaṇḍa 61)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes: हृषीकेश सेवनम् → हृषीकेश-सेवनम् (षष्ठी-तत्पुरुष).

H
Hṛṣīkeśa (Viṣṇu)

FAQs

It states that repeated service to Hṛṣīkeśa (Viṣṇu) manifests repeatedly as virtuous conduct—charity to the twice-born, sacrificial offerings, and self-restraint—across many lifetimes.

It presents devotion (sevana) as the inner cause that naturally expresses itself outwardly through dāna (giving) and yajña (offerings into fire), along with ethical restraint.

“Virati” highlights disciplined withdrawal from harmful or selfish actions; the verse frames such restraint as a recurring fruit of sustained devotion to Viṣṇu.