Shloka 180

Means to Slay Tāraka: Girijā’s Birth, Kāma’s Burning, and Umā’s Austerities

Devanagari script

लक्षणं दैविको ह्यंकः शरीरावयवाश्रयः । स चायुर्धनसौभाग्यपरिणामप्रकाशकः

Transliteration

lakṣaṇaṃ daiviko hyaṃkaḥ śarīrāvayavāśrayaḥ | sa cāyurdhanasaubhāgyapariṇāmaprakāśakaḥ

Translation

إن العلامة في الجسد حقًّا آيةٌ إلهيةٌ قائمةٌ في أعضائه؛ وهي تُظهر نتائج العمر والمال والسعادة والبركة.

Word by Word

• लक्षणम्: a mark/characteristic
• लक्षणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दैविकः: divine
• दैविकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दैविक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (अङ्कः)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधानार्थ

• अङ्कः: mark/sign
• अङ्कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शरीरावयवाश्रयः: based on the limbs of the body
• शरीरावयवाश्रयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शरीर (प्रातिपदिक) + अवयव (प्रातिपदिक) + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: शरीरस्य अवयवाः (components) तेषाम् आश्रयः (based on) — ‘अङ्कः’ इत्यस्य विशेषण

• सः: that/it
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अन्वयः ‘अङ्कः’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• आयुः: lifespan
• आयुः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद (आयुः-धन-...)

• धन: wealth
• धन: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद

• सौभाग्य: good fortune
• सौभाग्य: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौभाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद

• परिणाम: result/outcome
• परिणाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परिणाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद

• प्रकाशकः: revealer/indicator
• प्रकाशकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्र-काश् (धातु)
• Form: कृदन्त-नाम: ण्वुल् (agent noun) ‘प्रकाशक’, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासोत्तरपद

• आयुर्धनसौभाग्यपरिणामप्रकाशकः: revealer of lifespan, wealth, fortune, and outcomes
• आयुर्धनसौभाग्यपरिणामप्रकाशकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक) + सौभाग्य (प्रातिपदिक) + परिणाम (प्रातिपदिक) + प्रकाशक (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (समाहार/द्वन्द्वपूर्वक-तत्पुरुषभाव): आयुः-धन-सौभाग्य-परिणामानां प्रकाशकः — ‘सः’ (अङ्कः) इत्यस्य विशेषण

Speaker

Unspecified (narrative context not provided in the input; likely within a Pulastya–Bhīṣma dialogue framework in Sṛṣṭikhaṇḍa)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: ह्यंकः = हि अङ्कः; शरीरावयवाश्रयः (षष्ठी-तत्पुरुष); चायुर्धन... = च आयुः-धन-...; आयुः + धन = आयुर्धन (विसर्ग-सन्धि).

FAQs

What is meant by a “divine sign” (daivika aṅka) in this verse?

It refers to a bodily mark understood as providential—an indicator believed to reflect unseen destiny or karmic outcomes, rather than a random feature.

What does the verse say these marks indicate?

It says such marks disclose the “results” (pariṇāma) connected with lifespan (āyus), wealth (dhana), and good fortune (saubhāgya).

What is the ethical or spiritual takeaway implied by this teaching?

Even if marks are treated as indicators, the broader Purāṇic ethic emphasizes shaping one’s future through dharma and devotion—so signs are not a license for pride or fatalism.