Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Yoga-Sleep, Cosmic Dissolution, and the Lotus of Creation

with Mārkaṇḍeya’s Vision

पद्मं कथमभूद्देव नाभौ येनाभवज्जगत् । कथं च वैष्णवी सृष्टिः पद्ममध्येऽभवत्पुरा

padmaṃ kathamabhūddeva nābhau yenābhavajjagat | kathaṃ ca vaiṣṇavī sṛṣṭiḥ padmamadhye'bhavatpurā

يا ربّ، كيف نشأت زهرة اللوتس على سُرّتك، وبها وُجد العالم؟ وكيف جرت قديمًا الخليقة الفيشْنَوية داخل اللوتس؟

पद्मम्the lotus
पद्मम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपद्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कथम्how
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण (interrogative adverb: how)
अभूत्came to be
अभूत्:
Kriyā (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
देवO god/lord
देव:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
नाभौin the navel
नाभौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
येनby which
येन:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; साधन/हेत्वर्थे (by which)
अभवत्came to be
अभवत्:
Kriyā (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
जगत्the world
जगत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कथम्how
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction: and)
वैष्णवीVaiṣṇavī (pertaining to Viṣṇu)
वैष्णवी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootवैष्णवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘सृष्टिः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्
सृष्टिःcreation
सृष्टिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
पद्म-मध्येin the middle of the lotus
पद्म-मध्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootपद्म (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (पद्मस्य मध्ये)
अभवत्came to be
अभवत्:
Kriyā (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
पुराformerly
पुरा:
Kālādhi karaṇa (कालाधिकरण/Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (adverb of time: formerly)

Unspecified interlocutor (a questioner addressing a deity as 'deva')

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: अभूद्देव → अभूत् + देव; येनाभवत् → येन + अभवत्; अभवज्जगत् → अभवत् + जगत्; पद्ममध्येऽभवत् → पद्ममध्ये + अभवत्

D
Deva (addressed Lord)
N
Navel-lotus (nābhi-padma)
V
Vaiṣṇavī sṛṣṭi (Vaiṣṇava creation)

FAQs

It asks how the cosmic lotus appeared on the Lord’s navel and how that lotus became the locus through which the world’s creation unfolded.

It refers to creation understood as proceeding under Viṣṇu’s sovereignty—i.e., a cosmogony framed in Vaiṣṇava theological terms.

The verse models reverent inquiry: seeking the origins of existence through humble questioning of the divine, a common devotional posture in Purāṇic dialogues.