Previous Verse
Next Verse

Shloka 90

Invocations, Definition and Authority of Purāṇa, Pulastya–Bhīṣma Frame, and the Creation–Dissolution Schema

गुणव्यंजनसंभूतः सर्गकाले नराधिप । सात्विको राजसश्चैव तामसश्च त्रिधा महान्

guṇavyaṃjanasaṃbhūtaḥ sargakāle narādhipa | sātviko rājasaścaiva tāmasaśca tridhā mahān

أيها الملك، عند زمن الخلق تنبثق التجلّيات العظمى من دلائل الغونات، فتغدو ثلاثية: ساتفِكَا، وراجسَا، وتامسَا.

गुणव्यंजनसंभूतःarisen from the manifesting guṇas
गुणव्यंजनसंभूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootगुण-व्यञ्जन-सम्भूत (प्रातिपदिक; गुण + व्यञ्जन + सम्भूत)
Formसमासान्त-विशेषणम्; सम्भूत = भू (धातु) क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
सर्गकालेat the time of creation
सर्गकाले:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्ग-काल (प्रातिपदिक; सर्ग + काल)
Formपुंलिङ्गे (Masculine), सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular)
नराधिपO king (lord of men)
नराधिप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनर-अधिप (प्रातिपदिक; नर + अधिप)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्
सात्विकःsāttvic
सात्विकः:
Viśeṣaṇa (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसात्विक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
राजसःrājasic
राजसः:
Viśeṣaṇa (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootराजस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: 'and')
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्ययम् (particle: emphasis 'indeed/only')
तामसःtāmasic
तामसः:
Viśeṣaṇa (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतामस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
त्रिधाthreefold
त्रिधा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: 'in three ways')
महान्great
महान्:
Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

Unspecified narrator addressing a king (narādhipa)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes: राजसश्चैव = राजसः + च + एव; तामसश्च = तामसः + च

FAQs

It states that the manifested principle in creation differentiates into three modes according to the guṇas: sāttvika (clarity), rājasa (activity), and tāmasa (inertia).

Yes. The language of guṇas and their role in producing differentiated manifestation aligns closely with Sāṃkhya categories commonly used in Purāṇic cosmology.

It encourages discernment of how actions, thoughts, and dispositions are shaped by sattva, rajas, and tamas—supporting cultivation of sāttvika qualities for clarity and balance.