Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Means to Attain Vaikuṇṭha: The Glory of House-Donation and the Viṣṇudūtas–Yamadūtas Episode

चित्रगुप्त उवाच । तया पापान्यर्जितानि जन्मतः सुबहून्यपि । किंत्वाकर्णय लोकेश यदि स्यात्पुण्यमस्ति तत्

citragupta uvāca | tayā pāpānyarjitāni janmataḥ subahūnyapi | kiṃtvākarṇaya lokeśa yadi syātpuṇyamasti tat

قال تشيتراگوبتا: «لقد جمعتْ منذ ولادتها آثامًا كثيرة حقًّا؛ ولكن اصغِ يا ربَّ العالم: إن كان لها من برٍّ فذاك هو».

चित्रगुप्तःCitragupta
चित्रगुप्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्रगुप्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
तयाby her
तया:
Karana (Agent/instrument in passive sense/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (by her)
पापानिsins
पापानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम् (here: object in passive construction)
अर्जितानिwere committed/acquired
अर्जितानि:
Kriya (Action in passive/क्रिया)
TypeVerb
Root√अर्ज् (धातु) → अर्जित (क्त-कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम्; कर्मणि प्रयोगे (were acquired/committed)
जन्मतःfrom birth
जन्मतः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभाव (ablatival adverb): from birth
सु-बहूनिvery many
सु-बहूनि:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/पूर्वपद) + बहु (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (अत्यन्तं बहूनि); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया बहुवचनम्; विशेषणम् (पापानि)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थे (even/also)
किंतुbut
किंतु:
Sambandha (Conjunction/विरोध)
TypeIndeclinable
Rootकिंतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोधार्थक (but/however)
आकर्णयlisten
आकर्णय:
Kriya (Imperative/आज्ञा)
TypeVerb
Rootआ + √कर्णय्/√कर्ण (धातु; ‘to listen/hear’)
Formलोट् (परस्मैपदम्), मध्यमपुरुषः, एकवचनम् (listen!)
लोकेशO lord of the world
लोकेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलोकेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम्
यदिif
यदि:
Sambandha (Conditional/शर्त)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तार्थक (if)
स्यात्should be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (should be/might be)
पुण्यम्merit
पुण्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (is)
तत्that
तत्:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (that)

Citragupta

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: पापान्यर्जितानि = पापानि + अर्जितानि; सुबहून्यपि = सुबहूनि + अपि; किंत्वाकर्णय = किंतु + आकर्णय; स्यात्पुण्यमस्ति = स्यात् + पुण्यम् + अस्ति

C
Citragupta
L
Lokeśa

FAQs

Citragupta is speaking, addressing “Lokeśa” (the Lord of the world), in a context of moral accounting—balancing sins and any remaining merit.

Even if a person has accumulated many sins, the text frames judgment as nuanced—any genuine merit is still acknowledged and can be brought forward for consideration.

It reflects the Purāṇic theme that deeds are recorded and evaluated: wrongdoing is not ignored, but neither is virtue erased—karma is treated as an accountable moral ledger.