Shloka 48

The Lakṣmī–Nārāyaṇa Vow Narrative

Puṣya Thursday Observance and the Ethics of Fortune

Devanagari script

कथयस्व चिरं मह्यं भयं त्यक्त्वा यथासुखम् । ब्राह्मण्युवाच । तवानीतिमहं दृष्ट्वा गंतुमिच्छामि चंचला

Transliteration

kathayasva ciraṃ mahyaṃ bhayaṃ tyaktvā yathāsukham | brāhmaṇyuvāca | tavānītimahaṃ dṛṣṭvā gaṃtumicchāmi caṃcalā

Translation

«حدّثيني مطوّلًا، واطرحي الخوف جانبًا، وتكلّمي على سكينةٍ وطمأنينة.» فقالت البراهمنية: «لمّا رأيتُ سوءَ سلوكك، وأنا قلِقةُ النفس، رغبتُ في الرحيل.»

Word by Word

• कथयस्व: tell, speak
• कथयस्व: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु) < कथ् (धातु) causative (णिच्)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (singular), परस्मैपद

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (indeclinable), क्रियाविशेषण (adverb)

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: सम्प्रदान (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम (pronoun), चतुर्थी विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), एकवचन; लिङ्ग-अनिश्चित (pronoun)

• भयम्: fear
• भयम्: कर्म (Object/कर्म) (त्यक्त्वा इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: पूर्वक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal), पूर्वकाल (prior action): "having abandoned"

• यथासुखम्: comfortably, as you please
• यथासुखम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + सुख (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास (adverbial compound), अव्यय (indeclinable), क्रियाविशेषण

• ब्राह्मणी: the Brahmin woman
• ब्राह्मणी: कर्ता (Agent/कर्ता) (उवाच इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम (pronoun), षष्ठी विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• अनीतिम्: misconduct, injustice
• अनीतिम्: कर्म (Object/कर्म) (दृष्ट्वा इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अनीति (प्रातिपदिक) = अ- + नीति
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Agent/कर्ता) (इच्छामि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम (pronoun), प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव, पूर्वकाल: "having seen"

• गन्तुम्: to go
• गन्तुम्: कर्म (Object/कर्म) (इच्छामि इत्यस्य)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive/तुमर्थ), अव्ययभाव; इच्छामि इत्यस्य कर्मरूपेण

• इच्छामि: I desire, I wish
• इच्छामि: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद

• चञ्चला: restless, fickle
• चञ्चला: कर्ता (Agent/कर्ता) (अहम् इत्यस्य विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चञ्चला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifier) अहम्/वक्ता-स्त्री प्रति

Speaker

Brāhmaṇī (a Brahmin woman)

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: raudra

Geographic Context

Type: city

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: ब्राह्मण्युवाच = ब्राह्मणी + उवाच; तवानीतिमहं = तव + अनीतिम् + अहम्; गंतुमिच्छामि = गन्तुम् + इच्छामि; यथासुखम् = अव्ययीभाव (यथा + सुखम्).

FAQs

Who is speaking in this verse and what is her stance?

A brāhmaṇī is speaking; she urges fearless, unhurried speech, but then declares she wants to leave after witnessing the other person's improper conduct (anīti).

What ethical lesson is emphasized here?

The verse underscores that unethical behavior (anīti) undermines trust and relationship stability, prompting withdrawal; it also values speaking truthfully and calmly without fear.

How does this verse reflect dharma in interpersonal conduct?

It frames dharma as visible through behavior: when conduct becomes improper, a righteous person may choose separation, while communication should be candid and free from fear.