Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Puruṣottama-māhātmya

The Greatness of Puruṣottama Kṣetra

मनुष्याणां यथा राजा धेनूनां कामधुग्यथा । सुवर्णं सर्वधातूनां सर्पाणां वासुकिर्यथा ॥ २१ ॥

manuṣyāṇāṃ yathā rājā dhenūnāṃ kāmadhugyathā | suvarṇaṃ sarvadhātūnāṃ sarpāṇāṃ vāsukiryathā || 21 ||

كما أنّ الملك هو الأسبق بين الناس، وكما أنّ بقرة كامَدهينو (المُحقِّقة للأماني) هي الأسبق بين الأبقار؛ وكما أنّ الذهب هو الأسبق بين المعادن، وفاسُكي هو الأسبق بين الحيّات—كذلك يُعلَن (هذا) متفوّقًا لا نظير له.

मनुष्याणाम्of humans
मनुष्याणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
यथाas/like
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
धेनूनाम्of cows
धेनूनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
कामधुक्Kāmadhenu (wish-fulfilling cow)
कामधुक्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकाम + धुक् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कामान् धुग् = fulfiller of desires)
यथाas/like
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक
सुवर्णम्gold
सुवर्णम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुवर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
सर्वधातूनाम्of all metals/minerals
सर्वधातूनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसर्व + धातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (सर्वेषां धातूनाम्)
सर्पाणाम्of serpents
सर्पाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
वासुकिःVāsuki
वासुकिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवासुकि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
यथाas/like
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक

Narada (within the Narada–Sanatkumara dialogue frame; Uttara-Bhaga narrative style)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

V
Vasuki
K
Kamadhenu

FAQs

It uses well-known “best-of-its-kind” examples (king, Kāmadhenu, gold, Vāsuki) to mark something in the surrounding discourse as supreme—typical of tirtha-mahātmya passages that elevate a sacred place, vow, or object as uniquely efficacious for dharma and merit.

By training the mind to recognize and honor the highest (śreṣṭhatva), it supports bhakti’s core movement: choosing the supreme refuge and offering focused reverence rather than scattered attention—an attitude that culminates in single-pointed devotion to the Lord and His sacred supports (tirthas, vratas, kṣetras).

The verse primarily showcases alaṅkāra/nyāya-style comparison (upamā) used in śāstric exposition; it is not a technical Vedāṅga instruction (like vyākaraṇa or jyotiṣa), but it reflects the didactic method of establishing precedence through authoritative exemplars.