Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

The Vision of Mohinī (मोहिनी-दर्शनम्)

अकृत्वेदं महाराज व्रतं पातकनाशनम् । गार्हस्थ्यमनुतिष्ठेत वंध्यावन्निष्फलो भवेत् । सुखमीदृग्विधं लोके दुर्लभं प्रतिभाति मे ॥ १० ॥

akṛtvedaṃ mahārāja vrataṃ pātakanāśanam | gārhasthyamanutiṣṭheta vaṃdhyāvanniṣphalo bhavet | sukhamīdṛgvidhaṃ loke durlabhaṃ pratibhāti me || 10 ||

أيها الملك العظيم، إن لم يُؤدَّ هذا النذر المُزيل للآثام، فإن المرء وإن عاش حياة ربّ الأسرة يغدو بلا ثمرة—كامرأةٍ عاقر. ومثل هذا السرور، فيما أرى، نادرٌ في هذا العالم.

अकृत्वाwithout doing / having not done
अकृत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु) + नञ् (अ-) → अकृत्वा (त्वान्त)
Formत्वान्त अव्यय (absolutive/gerund); निषेध-पूर्वक (with negation)
इदम्this
इदम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
महाराजO great king
महाराज:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा-राजन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (महान् राजा); पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
व्रतम्vow/observance
व्रतम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
पातकनाशनम्sin-destroying
पातकनाशनम्:
कर्म-विशेषण (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपातक-नाशन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (पातकस्य नाशनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; व्रतस्य विशेषणम्
गार्हस्थ्यम्householder life
गार्हस्थ्यम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगार्हस्थ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अनुतिष्ठेतshould be carried on/observed
अनुतिष्ठेत:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) उपसर्गः अनु-; तिङ्-रूप
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
वन्ध्यावत्like a barren woman (i.e., fruitless)
वन्ध्यावत्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवन्ध्या (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formअव्यय-प्रयोग (वत्-प्रत्ययान्त तुलनार्थक, used adverbially)
निष्फलःfruitless
निष्फलः:
विधेय (Predicative complement/विधेय)
TypeAdjective
Rootनिः-फल (प्रातिपदिक)
Formउपसर्ग-तत्पुरुष (निः = without); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषणम्
भवेत्would become
भवेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
सुखम्happiness
सुखम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
ईदृग्विधम्of this kind
ईदृग्विधम्:
कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootईदृश्-विध (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (ईदृशः विधः = of such a kind); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सुखस्य विशेषणम्
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
दुर्लभम्hard to obtain
दुर्लभम्:
कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्-लभ (प्रातिपदिक)
Formउपसर्ग-तत्पुरुष (दुर् = difficult); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सुखस्य विशेषणम्
प्रतिभातिappears/seems
प्रतिभाति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभा (धातु) उपसर्गः प्रति-
Formलट्-लकार; परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
मेto me / for me
मे:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (Recipient/Relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी/चतुर्थी-एकवचन रूप (genitive/dative singular)

Narada (in discourse to a king)

Vrata: none (the specific vow is referred to as ‘idaṃ vrataṃ’)

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

The verse asserts that a specific vrata is a pātaka-nāśana (sin-destroying) discipline; without it, even the gṛhastha āśrama is called “niṣphala” (fruitless), emphasizing that dharmic observances are meant to yield inner merit, purification, and lasting well-being.

By praising a vow as the source of rare “sukha,” the verse frames vrata as a practical expression of devotion—regular, faith-driven observance that purifies the devotee and makes worldly life supportive of bhakti rather than merely material routine.

The verse chiefly highlights kalpa/ācāra (ritual procedure and dharmic conduct) rather than technical Vedāṅgas like vyākaraṇa or jyotiṣa—stressing that correct observance of vrata is a concrete, actionable discipline for householders.