Shloka 49

अध्याय ५८ — वानरध्वजस्य महेन्द्रास्त्रप्रयोगः

Chapter 58: Arjuna’s Deployment of the Indra-Weapon

Devanagari script

जिधघांसन्तं नरव्याप्रमर्जुनं तिग्मतेजसम्‌ | आचार्यमुख्य: समरे द्रोण: शस्त्रभूतां वर: । अर्जुनेन सहाक्रीडच्छरै: संनतपर्वभि:

Transliteration

jighāṃsantaṃ naravyāpram arjunaṃ tigmatejasam | ācāryamukhyaḥ samare droṇaḥ śastrabhūtāṃ varaḥ | arjunena sahākrīḍaccharaiḥ saṃnataparvabhiḥ ||

Translation

قال فايشَمبايانا: لما كان أرجونا—سيد الرجال، المتقد بحدّةٍ لامعة—يتأجّج بعزمٍ على قتل خصمه، لاقاه درونا، المعلّم الأسمى وخير حملة السلاح، في ساحة القتال كأنما هو لعب. وبسهامٍ ذات مفاصل منحنية (مقوّسة ومُحكَمة التوجيه) كان درونا يضرب ويصدّ، مُظهرًا براعةً بلا ضغينة—كأن عاطفة المعلّم المكبوحة تلوح حتى في قلب أخلاق الحرب وعجلتها.

Word by Word

• जिघांसन्तम्: wishing to kill
• जिघांसन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: जिघांसत् (हन् धातोः सन्नन्त-इच्छार्थक-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• नरव्याघ्रम्: the tiger among men (best of men)
• नरव्याघ्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नरव्याघ्र
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• अर्जुनम्: Arjuna
• अर्जुनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अर्जुन
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• तिग्मतेजसम्: of sharp/fierce splendor
• तिग्मतेजसम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: तिग्मतेजस्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• आचार्यमुख्यः: the foremost of teachers
• आचार्यमुख्यः: Karta
• Type: Noun
• Root: आचार्यमुख्य
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• समरे: in battle
• समरे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: समर
• Form: Masculine, Locative, Singular

• द्रोणः: Drona
• द्रोणः: Karta
• Type: Noun
• Root: द्रोण
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• शस्त्रभूतानाम्: of those who were weapon-bearers/warriors
• शस्त्रभूतानाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: शस्त्रभूत
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• वरः: the best
• वरः: Karta
• Type: Adjective
• Root: वर
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अर्जुनेन: with Arjuna
• अर्जुनेन: Karana
• Type: Noun
• Root: अर्जुन
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• सह: together/with
• सह: Karana
• Type: Indeclinable
• Root: सह

• आक्रीडत्: playing (as if sporting)
• आक्रीडत्: Karta
• Type: Verb
• Root: आक्रीडत् (आ + क्रीड् धातोः शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• शरैः: with arrows
• शरैः: Karana
• Type: Noun
• Root: शर
• Form: Masculine, Instrumental, Plural

• संनतपर्वभिः: having bent/curved joints (of arrows)
• संनतपर्वभिः: Karana
• Type: Adjective
• Root: संनतपर्वन्
• Form: Masculine, Instrumental, Plural

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Arjuna
• Droṇa
• arrows (śara)
• weapons (śastra)
• battlefield (samara)