Shloka 19
अध्याय ५८ — वानरध्वजस्य महेन्द्रास्त्रप्रयोगः
Chapter 58: Arjuna’s Deployment of the Indra-Weapon
अहं तु प्रद्वते पूर्व प्रहरिष्पामि तेडनघ । इति मे वर्तते बुद्धिस्तद् भवान् कर्तुमहति,“आचार्य! युद्धमें आपपर विजय पाना सर्वथा कठिन है। हमलोग बहुत वर्षोतक वनमें रहकर कष्ट उठाते रहे हैं। अब शत्रुओंसे बदला लेनेकी इच्छासे आये हैं; अतः आप हमलोगोंपर क्रोध न करें। अनघ! मैं तो आपपर तभी प्रहार करूँगा, जब पहले आप मुझपर प्रहार कर लेंगे। मेरा यही निश्चय है, अत: आप ही पहले मुझपर प्रहार करें”
ahaṃ tu pradvatē pūrvaṃ prahariṣyāmi te 'nagha | iti me vartate buddhis tad bhavān kartum arhati ||
قال فايشَمبايانا: «غير أني لن أضربك إلا بعد أن تضرب أولًا، يا من لا ذنب عليه. هكذا استقرّ عزمي في ذهني؛ فليأتِ مقامك بما يليق—اضربني أنت أولًا.» وتُصوِّر هذه العبارة القتال لا كعدوانٍ أعمى، بل كقيدٍ أخلاقي يفرضه المرء على نفسه: إذ يرفض المتكلم أن يبتدئ العنف مع خصمٍ مُبجَّل، وإن كانت المعركة لا مفرّ منها.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in warfare, one may bind oneself to ethical restraint: the speaker refuses to be the initiator of violence against a respected, ‘blameless’ opponent, emphasizing honor, self-control, and dharmic conduct amid conflict.
In the course of a battle episode narrated by Vaiśampāyana, a combatant declares a firm resolve: he will not strike first and will retaliate only after the other party attacks, urging the opponent to make the first move.