Shloka 14
Virāṭa-parva Adhyāya 54 — Missile-Exchange and Tactical Redirection
Arjuna, Aśvatthāman, Karṇa
नरर्षभास्तेन नरर्षभेण वीरा रणे वीरतरेण भग्ना: । चकम्पिरे वातवशेन काले प्रकम्पितानीव महावनानि,नरश्रेष्ठ वीरवर धनंजयके बाणोंकी मार खाकर कौरवसेनाके कितने ही श्रेष्ठ वीर घायल हो इस प्रकार काँपने लगे, जैसे समयानुसार प्रचण्ड आँधीके वेगसे बड़े-बड़े जंगलोंके वृक्ष हिलने लगते हैं
nararṣabhāstena nararṣabheṇa vīrā raṇe vīratareṇa bhagnāḥ | cakampire vātavaśena kāle prakampitānīva mahāvanāni ||
قال فايشَمبايانا: لقد أصابت سهام دهننْجَيا—ثورَ الرجال وأشدَّ المحاربين بأسًا—كثيرًا من أبطال جيش الكورافا؛ فلم يُقتلوا بعد، غير أنّهم تكسّرت شوكتهم وبدأوا يرتجفون. كانوا يرتعدون كالغابات العظيمة حين تعصف بها ريحٌ عاتية في موسمها فتُرجِفُ أشجارَها الضخمة.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how true martial excellence—aligned with dharma—can dissolve the morale of a larger force: not merely by physical injury but by breaking cohesion and confidence. The seasonal wind–forest simile suggests that when the proper time arrives, even what seems massive and stable can be made to tremble.
Vaiśampāyana describes the Kaurava warriors being struck by Dhanañjaya’s arrows in battle; many are wounded and ‘broken’ in spirit, trembling and wavering like a great forest shaken by a powerful wind.