Shloka 1
कृप-अर्जुन रथयुद्धम्
Kṛpa–Arjuna Chariot Engagement
हि ० न हुक है आम द्विपञज्चाशत्तमो< ध्याय: पितामह भीष्मकी सम्मति भीष्म उवाच कला: काष्ठाश्च युज्यन्ते मुहूर्ताश्न दिनानि च अर्धमासाक्ष मासाक्ष नक्षत्राणि ग्रहास्तथा,भीष्मजीने कहा--कला, काष्ठा, मुहूर्त, दिन, मास, पक्ष, नक्षत्र, ग्रह, ऋतु और संवत्सर--ये सब एक-दूसरेसे जुड़ते हैं। इस तरह कालके इन छोटे-छोटे विभागोंद्वारा यह सम्पूर्ण कालचक्र चल रहा है
bhīṣma uvāca | kalāḥ kāṣṭhāś ca yujyante muhūrtāś ca dināni ca | ardhāmāsāś ca māsāś ca nakṣatrāṇi grahās tathā ||
قال بهيشما: «إن وحدات الزمن—كلا (kalā) وكاشتها (kāṣṭhā)—تتآلف فتكون مُهورتا (muhūrta)، ثم تتآلف المُهورتات فتكون أيامًا. وتنتظم الأيام في أنصاف الشهور والشهور؛ ويُحسَب الزمن أيضًا بمنازل القمر (النَّكشَترا) وبحركات الكواكب.» وفي هذا التأمل يصوّر بهيشما الزمن نظامًا مترابطًا: فالدورة العظمى للوجود تقوم على تعاقبٍ منضبطٍ لأدق مقاديره، تذكيرًا بأن فعل الإنسان وواجبه (الدهرما) يجريان ضمن إيقاع كوني لا يُدفع.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Time is an ordered continuum: minute units combine into larger measures, and the whole cosmic cycle proceeds through this structured linkage. The implied ethical frame is that dharma and human effort operate within a larger, dependable order that cannot be bypassed.
Bhishma is speaking in a reflective, instructive mode, describing how traditional measures of time—from very small units up to months, nakshatras, and planetary motions—fit together, setting a philosophical backdrop for understanding events as part of a larger temporal cycle.