Shloka 1
कृपवाक्यं तथा नीत्युपदेशः
Kṛpa’s Counsel and a Discourse on Statecraft
अऑड0 # (0) अऑमआ आए अष्टाविशोश् ध्याय: युधिष्ठिरकी महिमा कहते हुए भीष्मकी पाण्डवोंके अन्वेषणके विषयमें सम्मति वैशम्पायन उवाच तत: शान्तनवो भीष्मो भरतानां पितामह: । श्रुतवान् देशकालज्ञस्तत्त्वज्ञ: सर्वधर्मवित्,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! इसके पश्चात् भरतवंशियोंके पितामह, देशकालके ज्ञाता, वेद-शास्त्रोंके विद्वान, तत्त्वज्ञानी और सम्पूर्ण धर्मोको जाननेवाले शान्तनुनन्दन भीष्मजीने आचार्य द्रोणकी बात पूरी होनेपर कौरवोंके हितके लिये आचार्यके कथनसे मेल खाती हुई यह बात कौरवोंसे कही इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहरणपर्वमें गुप्तचर भेजनेके विषयमें भीष्मवचनसम्बन्धी अट्ठाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २८ ॥। हू... #&+ (9) #2६..# #2:.२ एकोनत्रिशो< ध्याय: कृपाचार्यकी सम्मति और दुर्योधनका निश्चय वैशम्पायन उवाच ततः शारद्वतो वाक्यमित्युवाच कृपस्तदा । युक्त प्राप्त च वृद्धेन पाण्डवान् प्रति भाषितम्
Vaiśampāyana uvāca: tataḥ Śāntanavo Bhīṣmo Bharatānāṃ pitāmahaḥ, śrutavān deśa-kāla-jñas tattva-jñaḥ sarva-dharma-vit.
قال فايشَمبايانا: ثم إن بهيشما، ابن شانتانو—الـ«بيتامها» (الجدّ الأكبر) لآل بهاراتا—العالم بالمعارف المقدسة، الحاذق بتمييز المكان والزمان (deśa-kāla)، العارف بالحقيقة وبجميع الدارما، لما سمع كلام درونا وقد تمّ، تكلّم إلى الكورافا ابتغاء مصلحتهم، بكلام يوافق مشورة درونا. ويُبرز السرد أن سلطان بهيشما لا يقوم على السنّ والنسب وحدهما، بل على بصيرة الدارما وحسن التقدير العملي بحسب الأحوال، فيما كان المجلس يتداول كيف يمضي في أمر الباندافا.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Wise counsel must unite ethical knowledge (dharma) with situational awareness (deśa-kāla). Bhīṣma is presented as authoritative because he understands both principle (tattva) and context, implying that right action in governance depends on discerning what is fitting to time, place, and duty.
After Droṇa’s remarks, Bhīṣma addresses the Kauravas for their benefit. The verse introduces him with honorific qualifications—lineage, learning, and dharma-knowledge—setting the stage for deliberations about how to deal with or search for the Pāṇḍavas during the Virāṭa episode.