Shloka 17
Droṇācārya’s Assessment of the Pāṇḍavas: Nīti, Kāla, and Intelligence (विराटपर्व, अध्याय २६)
अत्यन्तं वा निगूढास्ते पारं चोर्मिमतो गता: । व्यालैश्वापि महारण्ये भक्षिता: शूरमानिन:,'या तो वे अधिक गुप्त स्थानमें छिपे हैं या समुद्रके उस पार चले गये हैं। यह भी सम्भव है कि अपनेको शूरवीर माननेवाले इन पाण्डवोंको उस महान् वनमें अजगर निगल गये हों
atyantaṃ vā nigūḍhās te pāraṃ cormimato gatāḥ | vyālaiś cāpi mahāraṇye bhakṣitāḥ śūramāninaḥ ||
قال فَيْشَمْبايَنَة: «إمّا أنهم اختفوا في موضعٍ بالغِ السِّرّية، وإمّا أنهم عبروا إلى ما وراء الشاطئ البعيد من البحر المائج. وقد يكون أيضًا أن أولئك الباندافا—وهم يحسبون أنفسهم أبطالًا عظامًا—قد ابتلعتهم حيّاتٌ عظيمة في تلك الغابة الفسيحة.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how ignorance breeds conjecture and how pride in one’s own heroism (śūramāna) does not protect one from real dangers; ethical discernment requires restraint in assumptions and humility before uncertainty.
The speaker reports circulating possibilities about the Pāṇḍavas’ whereabouts: they may be deeply concealed, may have gone beyond the sea, or may have perished in the great forest—underscoring that their location and fate are unknown to others at this point.